Festivallerle ilgili şöyle bir lanetim var: Hangi film festivaline gidersem gideyim tüm filmleri aynı noktadan, neredeyse aynı koltuktan izliyorum. Film değişiyor, şehir değişiyor ama benim yerim hep sabit kalıyor. Arkalara doğru sağ çapraz. Farklı bir bakış açısı görmek için gittiğim filmleri, ironik bir şekilde aynı bakış açısından izlemek zorunda kalıyorum böylece.
Filmekimi’nde izlediğim Arrival yani Geliş filminde de durum değişmedi. Onu da arkalara doğru perdeyi sağ çaprazdan gördüğüm bir açıdan izledim.
Filme geçmeden gösterimle ilgili bir not paylaşayım: Filmekimi, filmin gösterildiği 3. festival olduğundan filmin kaydedilmemesi konusunda büyük bir titizlik vardı. Filmden önce “aranızda güvenlik görevlileri dolaşabilir, lütfen rahatsız olmayın” diye bir uyarı bile yaptılar.

ARRIVAL’IN FARKI

Uzaylıların dünyamızı ziyaret ettiği tüm filmlerde esas problem, onların dost canlısı olup olmadığıdır. Uzaylılar da geldikleri ilk anda bunu belli ederler. Arrival, o açıdan türün diğer örneklerinden farklılaşıyor. Çünkü Arrival özünde, insanların uzaylılarla iletişim kurma hikayesini anlatıyor.
Bu filmi ben çekseydim, “aynı dili konuştuğumuz insanlarla iletişim kurmakta ne kadar zorlandığımıza” odaklanır, “dillerini çözmekte zorlandığımız uzaylılarla ortada dil bile yokken nasıl yakınlaştığımız” üzerine giderdim. Finalde de “iletişim kurmak için dile ihtiyacımızın olmadığı” üzerine bir şeyler söylerdim.

KAHRAMANIN YOLCULUĞU

Tüm mitleri, hikayeleri, destanları inceleyen Joseph Campbell, The Hero With A Thousand Faces kitabında, tüm hikayelerin tek bir hikayeden çıktığını iddia ediyor. Bu hikayeye de Kahramanın Yolculuğu (Hero’s Journey) diyor. Filme Joseph Campbell’in Hero’s Journey monomitinden bakalım.

Yola Çıkış
Arrival (Geliş) filminde kahraman olarak Dr. Louise Banks’in önderliğindeki insanoğlunu; ona rehberlik eden öğretmen olarak da uzaylıları düşünebiliriz.
Monomite uygun bir şekilde uzaylılar dünyayı ziyaret ederek insanoğlunu maceraya çağırır. (Maceraya davet)
Dr. Louise Banks, yetkililer kendisine ilk ulaştıklarında onları reddeder, sonra da bu yolculuğa çıkması kaçınılmaz olur. (Davetin reddi ve yola çıkış)

Yolculuk
Bu yolculukta kahramanımız defalarca sınanır, karşısına evine dönmek isteyen askerlerin sabotajı ya da diğer ülkelere inen gemilere yapılan saldırılar gibi engeller çıkar. (Sınanmalar)

Eve Dönüş
Arrival filminin finalinde kahramanımız Dr. Louise Banks, uzaylıların dillerini öğrenerek Çin genelkurmay başkanını uyarır ve bir saldırının önüne geçer. Evine de kahraman olarak döner. (İlahi yardım ve yaşamak için özgür)
Her kahraman evine daha kompleks bir halde yani kendini geliştirmiş olarak, dersini almış olarak döner. Peki Dr. Louise Banks önderliğindeki insanoğlunun bu yolculuktan aldığı ders nedir? 

ARRIVAL’IN DİLİ

Arrival (Geliş) filminde heptatod’ların yani uzaylıların kullandığı dil şekil olarak Zen Budizm’deki “enso” sembolüne oldukça benziyor. Enso, bir ya da iki fırça darbesiyle yapılan bir çember. Aklın düşünce öncesi halini yani kişinin zihnini tüm düşüncelerden arındırdığı hali ifade eder.

Zen Budizm’de kişinin aklını düşüncelerden arındırması aydınlanma anlamına gelir. Çünkü bu dünyadaki tüm acılarımızın sebebi düşüncelerdir. Düşünceler öncelikle iyi-kötü, güzel-çirkin, doğru-yanlış gibi ikilikler üretir. Bu ikilikler de bizim bir şeyi olduğu gibi görmemizi engeller. Bizi sınırlar. Düşünceleri aradan çıkarınca biz her şeyi olduğu gibi görmeye başlarız ve asıl ruhumuz yani Buda ruhu aktif hale gelir.

Arrival (Geliş) filminde kahramana yol gösteren rehberimiz yani uzaylılar, zamanın doğrusal olduğunu düşünmemizi sağlayan dillerimizden kurtulmamız gerektiğini söyler.

Dr. Louise Banks, uzaylıların dillerini çözmeye çalışırken onlar gibi düşünmeye başlar ve bu da onun geleceğe dair anılar görmesini sağlar. Dili tam olarak çözdüğünde de geleceğe ait bir anısı yardımıyla Çin genel kurmay başkanının savaş çıkarmasını engeller.

Yani kahraman, ruhani rehber yardımıyla zamanın doğrusal olmadığı üzerine dersini almıştır. Yeni öğrendiği dil sayesinde düşünme şekli tamamen değişmiştir. Bu da onun, doğrusal olmayan zamanda geleceği görebilmesini sağlamaktadır.

Stranger Than Fiction’daki Harold, kendi geleceğini kendi nihai geleceği olarak kabul ediyor. Bunu değiştirme imkanı olmasına rağmen bunu değiştirmiyor. Çünkü Harold, bu geleceğinin onun için daha anlamlı olduğunu düşünüyor. Yani filme göre, Tanrı bize geleceklerimizi değiştirme imkanı verse bile; biz yine de bizim için önceden seçilen yolu seçerdik.

Şimdi Arrival (Geliş) filmine geçelim.

Charlie Kaufman sinemasını incelediğim  Charlie Kaufman'ın Anlam Arayışı

Before Sunrise serisinin yönetmeni Richard Linklater Sinemasında Anlam Arayışı

Hep bir arayış içinde olan Jim Carrey'nin Anlam Arayışı