Düşün McFly, düşün! Ne zaman çözmekte zorlandığım bir problemle karşılaşsam ya da bir şeyi anlamasam kendime böyle derim. Düşün McFly düşün! (Çok fazla kendi kendine konuşan birisiyim. Hatta kendi kendime o kadar çok konuşurum ki, bazen araya girip lafımı kesmem gerekir.)

Düşün McFly, düşün! diyerek aradığım o çözüme düşünerek ulaşabileceğime inanıyorum. Çünkü akılcılığı referans alan batılı düşünce tarzım bana böyle yapmam gerektiğini söylüyor. Çünkü bizi diğer canlılardan ayıran en büyük özelliğin düşünebilmemiz olduğunu düşünüyorum.

Peki ya, bizi diğer canlılardan ayıran en büyük özelliğimiz, aslında hayatımızı zehir eden bir lanetse? İşte bu yazı, şu ana kadar beni en fazla şaşırtan bakış açısıyla ilgili. Tüm bildiklerinizi unutmaya, düşünmek için aklınızı kullanmamaya hazır mısınız?

DÜŞÜNMEYİNCE OLUYOR

Her öğleden sonra saat 3 ila 4 arası Starbucks’a gider, white mocha’mı alırım. Hatta Kanyon Starbucks çalışanları bana “Ömer Bey, bu sefer farklı bir şey mi deneseniz acaba?” diye takılırlar.

Bir gün yine aynı saatlerde ajanstan çıktım. Bu sefer Starbucks’a değil, Macro’ya gidiyorum. Yolda da Macro’dan alacaklarımı düşünüyorum. Gitmişken şunu da alıyım, bunu da alıyım diye düşünürken bir de baktım, Starbucks’ta kahve sırasındayım. Alışkanlık işte. Benim Macro’yu düşünmem, beni Macro’ya götürmek yerine bana tam tersini yaptırdı. Beni Starbucks’a götürdü. (Gitmişken de bir white mocha aldım tabii)

O an bir kez daha anladım, “düşünmek tüm karmaşıklıkların anasıdır”.

Wegner’in çalışmaları mutlu olmaya çalıştığımızda depresyona girdiğimizi, rahatlamaya çalıştığımızda gerginleştiğimizi ve konsantre olmaya çalıştığımızda dikkatimizin dağıldığını iddia ediyor. Bir şeyi unutmaya çalıştığımızda onu daha iyi bir şekilde hatırlıyoruz. Uyumaya çalıştığımızda ise uykumuz iyice kaçıyor.

Tüm zamanların en iyi kitaplarından birisi olan Men’s Search For Meaning’in yazarı psikiyatrist Viktor Frankl ise “paradoksal niyet” kavramını ortaya atıyor. Uyku problemleri üzerine çalışan Frankl, uykuyu ele konan bir güvercine benzetiyor. Ele konan bir güvercin ona dikkat edilmediği sürece orada kalır. Ne zaman kişi onu yakalamak isterse işte  güvercin o zaman uçar gider. O da bu yüzden uyku problemi çeken hastalarına “uyanık kalmaya çalışın” diyor.

Tenis oyuncusu John McEnroe, rakibinin mükemmel bir forehand kullandığını görünce, yer değiştirme sırasında ona “Bugün forehand’in inanılmaz iyiydi” gibi komplimanlar yapıyor. Nedeni ise rakibine iyi yaptığı şeyi düşündürtmeye çalışmak ve onu paralize etmek.

BİR SİSTEM VAR BENDE BENDEN İÇERİ

Şimdi biraz düşünmek üzerine düşünelim. Daniel Kahneman’ın Thinking Fast and Slow kitabında kararlarımızı veren iki ayrı sistemden bahsedilir. Yani hayatımızın kontrolü bu iki sistemin elindedir.

Bunlar Sistem 1 ve Sistem 2’dir. 

NİYET ETTİM ZİHİN ORUCUNA

Qing’in Hikayesi

Chuang Tzu’nun Kitabı’nda ağaç oymacısı Qing’in hikayesine yer verilir. Qing, hükümdar tarafından bronz çanların altına yerleştirilen stantları oymakla görevlendirilmiştir. Bir gösteriyle bu hünerini hükümdara ve halka sergiler.

Qing işinde o kadar iyidir ki, onun ağaçları oyarak hazırladığı stantlara herkes hayranlıkla bakar. Hatta çoğu insan Qing’in doğaüstü yetenekleri olduğuna inanır.

Qing, zihin orucu sayesinde işini ya da gösterisini yaparken sürekli düşünceler üreten aklını aradan çıkarıyor.

Peki, bu Qing denen ağaç oymacısı doğru ağacı nasıl buluyor? Ağacı tüm detaylarıyla inceliyor mu? Onun hakkında saatlerce analiz yapıyor mu? Ağacın doğru ağaç olup olmadığı hakkında tereddüde düşüyor mu?

Belki de arkadaşlarına şöyle diyor, “Geçenlerde bir partide bir ağaçla tanıştım, sanırım benim için doğru ağaç o.”

Ya da böyle, “O partide tanıştığım ağaç var ya tam bir odun.”

Qing o ağacın doğru ağaç olduğuna karar vermek için defalarca düşünmüyor. Biliyor ki, o ağaç doğru ağaçsa onu çağıracak. Onu çağırmayan ağacın yanından bile geçmiyor. Bir ağacın doğru olduğuna aklıyla karar vermiyor, o ağacı tüm ruhuyla hissediyor. Doğru ağacın ilahi doğası, onunkiyle “match oluyor” (buradan beyaz yaka arkadaşlara selam çakmak istedim).

Qing, “Yapmam gereken tek şey, elimi işini yapması için serbest bırakmam.” diyerek aslında şunu kastediyor: Ben akıl olan her şeyimi aradan çıkarıyorum ve diğer her şeyimin işini yapmasına izin veriyorum.

Qing aynı zamanda doğru ağacı bulduğunda, ona diğer insanlar gibi bakmıyor. Qing, ağaca gözleriyle baksaydı sadece bir ağaç görürdü. Ama Qing, ona ruhuyla bakıyor ve stant olarak görüyor. “Mükemmel bir şekil ve formda bir ağaca rastlarsam, bitmiş bir çan standını onun içinde görebiliyorum.” diyor.

Yan Hui’nin Hikayesi

Zhuangzi’de Konfüçyus ve Yan Hui arasında geçen bir hikayeye yer verilir. (Burada Konfüçyus olarak bahsedilen kişi aslında Konfüçyus değildir. Chuang Tzu, farklı bir düşünce okulunun lideri ve rakibi Konfüçyus’u kendisi gibi konuşturmuştur. Yani burada geçen Konfüçyus aslında Chuang Tzu’dur.)

Yan Hui, komşu eyalette halkını ezen baskıcı bir yönetici olduğunu duyar. Ona, doğru yolu göstermek için onu ziyaret etmeye karar verir. Konfüçyus’un ise Yan Hui konusunda şüpheleri vardır. Hatta Konfüçyus, Yan Hui’nin başı gövdesinde dönemeyeceğinden endişelenir.

Konfüçyus’a göre buradaki problem, Yan Hui’nin yanlış nedenlerle motive olmasıdır. Yani, Yan Hui’nin teorik bilgilerle hareket edip, kibirle motive olmasıdır. Kendisini o yöneticiden daha iyi ve daha akıllı görmesi; kötü krala doğru yolu gösterip bununla büyük bir şöhret kazanma arzusudur. Konfüçyus, Yan Hui’nin o eyalete gitmesine izin vermez. Yan Hui başka stratejiler önerse de Konfüçyus bunların hepsini reddeder.

ÖYLE SARHOŞ OLSAM Kİ

Chuang Tzu’nun Kitabı’nda arabadan düşen bir sarhoştan bahsedilir. Araba çok hızlı gitmesine rağmen düşen sarhoş sürücüye bir şey olmaz. Kemikleri aynen diğer insanlarınki gibi olduğu halde, bizim sarhoş arabadan düşen birinin yaralanması gerektiği gibi yaralanmaz. Burnu bile kanamaz.

Neden mi? Çünkü o, araba sürdüğünün farkında değildir. Ve yine aynı şekilde düştüğünün de farkında olmaz. Yaşam ve ölüm düşünceleri, alarma geçme ve dehşete düşme durumları ondan uzaktır. İşte bu yüzden her şeye korkusuzca atlar. Chuang Tzu bu sarhoş adamı, ruhu bozulmamış olarak niteler.

Peki neden Chuang Tzu, bilişsel kontrolün olmadığı sarhoşluğa bu kadar önem verir? Çünkü sarhoşken insan kendi kendini kontrol etmez. Yaptığı eylemlerin sonuçlarını düşünmez. Sıradan dünyadan, bir derece bağımsızdır. Pek çok insanı inciten şeyler, onu incitmez.

Tabii buradaki sarhoşluk tamamen metafordur. Chuang Tzu’nun kastettiği ilahi sarhoşluktur (heavenly drunk). İlahi sarhoş aklını aradan çıkarır. Kendisini kontrol etmez, şu an nasıl görünüyorum diye düşünmez, şöyle yaparsam insanlar bana ne der düşüncesi onun umurunda olmaz. İlahi sarhoş, aynı alkol sarhoşu gibidir. Tek farkı hiç alkol almamıştır.

ŞEYLERİ OLDUKLARI GİBİ GÖRMEK

Iraksak Düşünme

Yaratıcılığı ya da düşünme şekillerini çok genel bir ifadeyle ikiye ayırabiliriz: Iraksak ve yakınsak düşünme.

Iraksak düşünme için kabaca, var olan bir probleme farklı çözümler bulma ya da bir nesneye farklı kullanım şekilleri sunma diyebiliriz.

Iraksak düşünmeyi ölçmek için Olağan Dışı Kullanım Testi (UUT: Unusual Uses Test) yapılıyor. Deneklere sıradan bir nesne veriliyor (örneğin bir kaşık gibi) ve bu nesnenin başka hangi amaçlar için kullanılabileceği soruluyor.

Çocuklar bu testlerde oldukça başarı sağlıyor. Çünkü onların beyinlerinin bilişsel kontrol bölümleri, yetişkinler kadar gelişmemiştir. Beynin bilişsel kontrol bölümü Sistem 2’nin yönetimindedir. Ve çocuklar Sistem 2’yi kullanmakta yetişkinler kadar iyi değildir. İşte bu yüzden bu kadar yaratıcı sonuçlar elde ediyorlar. Bir de çocukların beyinleri yetişkinler kadar yıkanmamıştır. Yani çocukların zihni tamamen berraktır. Başka bir ifadeyle Yan Hui’nin zihin orucunu doğal olarak tutmaktadırlar.

Neil, Interstate 60’a çıkmadan önce Sistem 2’nin kontrol ettiği bir hayatı yaşamaktaydı. Bu hayatta tüm kararları Neil’in deneyimleriyle gelişen Sistem 2 vermekteydi. Ta ki, Ray ona Sistem 1’in kapılarını açana kadar. İşte o andan sonra Neil, her şeyin mümkün olduğu Interstate 60’ta buldu kendini. Her şeyi olduğu gibi, yani daha önce hiç görmediği gibi görmeye başladı.

Salinger, şeyleri oldukları gibi görmemiz için aklı mantığı aradan çıkarmamızı söylüyor. Yani akıl ve mantık aradan çıktığında elimizde ne kalıyorsa ancak onun sayesinde şeyleri oldukları gibi görebileceğiz.

Exupery bu ifadeyi okuyucuya romantik gelmesi için ya da paylaşıldığında çok fazla like alması için değil; gerçekten de insanların “şeyleri oldukları gibi” görebilmelerinin tek yolunun bu olduğuna inandığı için kullanmış.

Yakınsak Düşünme

Şimdi yakınsak düşünmeye geçebiliriz. Yakınsak düşünmeyi ölçmek için Uzak Alaka Testi (RAT: Remote Associates Test) yapılıyor. İşte şimdi istismar edebileceğimiz kısım geliyor. Bu testle, alkolün geçici olarak bilişsel kontrolümüzü devre dışı bırakmasının yanında, çeşitli yaratıcılık alanlarında fayda sağladığını da görüyoruz.

Deneklere birbiriyle alakasız 3 sözcük veriliyor. Deneklerden bu 3 alakasız sözcüğü birbirine bağlayan dördüncü bir sözcük bulmaları isteniyor. Bu test, “yakınsak düşünmeyi” (convergent thinking) ölçüyor. Bu, Sistem 2’nin yoğun olarak kullanıldığı bir düşünmedir.

Deneklerin o dördüncü kelimeyi bulamadıklarında artık yakınsak düşünmeyi bırakıp, ıraksak düşünmeye kendilerini zorlamaları gerekmektedir. Yani artık Sistem 2’yi bırakmaları gerekmektedir. Ya da akıllarıyla düşünmeyi bırakmaları…

Deneyde araştırmacılar, alkolün etkisini ölçüyor. Kanında ortalama bir oranda (0,075) alkol olanlar, ayık olanlara göre bu testte daha başarılı oluyor. Yani alkol, Sistem 2’yi devre dışı bırakıyor ve görevi Sistem 1’e veriyor. Bağ kurma konusunda inanılmaz yetenekleri olan Sistem 1 de işini yapıyor.

CENNET VE CEHENNEM

Taoizm’in bilinen en eski metinlerinden Chuang Tzu’nun Kitabı’nda vücudumuzun akıl olmayan kısmına ne deniyor biliyor musunuz? “Heavenly Body” yani “İlahi Vücut” yani “Cennete Ait Vücut”.

Şimdi cennet ve cehennem kavramlarını düşünelim. İlahi dinlerde karşımıza çıkan cehennem tasvirlerinde hep aynı şeyi görürüz. İnsanlar yaptıkları kötülüklerin cezasını cehennemde yanarak öderler. Hatta bazılarında bu şekilde cennete girebiliriz. Yanmak cennete girebilmemiz için bir ön koşuldur. Ama neden yanmak?

Belki de cennete girebilmek için cennete ait olmayan kısımlarımızdan cehennemde kurtulmamız gerekmektedir. Belki de yanmak, vücudumuzdaki bir şeylerin etkisini kaybetmesi için kullanılan bir metafordur. Belki de yanarak Chuang Tzu’nun bahsettiği vücudumuzun cennete ait olmayan yani akıl olan yerlerinden kurtuluyoruz. Aynen sarhoşken kurtulduğumuz bilişsel kontrolümüz gibi. Belki de yanarak yok olan kısmımız Kahneman’ın Sistem 2’si yani gelen WhatsApp mesajına, onu ölçüp tartıp saatler sonra cevap vermemizi sağlayan sistemimiz. (Ne çok “belki de” dedim.) 

Yani akıl-mantık ya da Sistem 2’yi kusup çıkardığımızda, ondan kurtulduğumuzda, onu yaktığımızda ya da sarhoş olduğumuzda cennetteyiz, Interstate 60’tayız, gerçeğin mayasını ve şeyleri oldukları gibi görebiliyoruz. (Bu arada cennete girebilmemizin yolunun sarhoş olmaktan geçmesi ironik değil mi?)

FİKİR NASIL BULUNUR?

Modern reklamcılığın öncülerinden James Webb Young, 1939 yılında fikir bulma sürecinden bahsettiği A Technique for Producing Ideas isminde bir kitap yazar. Bu kitap reklam sektöründeki yaratıcıların kutsal kitaplarından biridir.

James Webb Young, fikir bulma sürecini 5 aşamaya ayırır.

Burada ilk iki aşama tamamen Sistem 1 için Sistem 2 tarafından yapılan hazırlıktır. Yani evine Sistem 1’i bekleyen Sistem 2, evini temizliyor, pastaları börekleri hazırlıyor.

Yani James Webb Young diyor ki, Sistem 2 Sistem 1’in köpeği olsun. Yani aklı aradan çıkarıyoruz ki, geri kalan kısmımız işini yapabilsin. Çünkü Sistem 1’in bir amacı bir planı yok. Ölçmüyor, biçmiyor. Olduğu gibi görüyor, doğallıkla karşılık veriyor. İşte bu da yaratıcılığın ta kendisi.

James Webb Young’un bu aşamalarını günümüz araştırmaları da kanıtlıyor. Kuluçka adı verilen deneylerde, deneklere asli bir görev veriliyor. Sonrasında ise deneye ara veriliyor ve deneklerin başka bir işle dikkatlerinin dağılmaları sağlanıyor.

Asıl görev aklın bir köşesinde yer ettiği sürece, kısa süreli ara seansının problem çözme yeteneğini geliştirdiği ortaya çıkıyor. Aklı aradan çıkardığımızda, onu düşünmediğimizde kontrolü Sistem 1, alıyor ve sıçramasını yapıyor.

TEKNEYİ BOŞALTMAK

Chuang Tzu’nun Kitabı’nda bir tekne hikayesinden bahsedilir.

Gölde teknenizle dolaşırken başka bir teknenin gelip size çarptığını düşünün. Ne yaparsınız? Oldukça sinirlenir, size çarpan tekneyi kullanana söver, hatta bir kavga bile başlatabilirsiniz.

Şimdi olaya bir de şöyle bakın. O tekneyi kullanan kimse olmadığını varsayın. O tekne rüzgarda süzülerek sizinkine çarpmış olsun. Tepkiniz aynı olur muydu? İlk başta biraz şaşırır. Sonra da yolunuza devam ederdiniz değil mi?

Olay değişmemesine rağmen tepkiniz 180 derece değişirdi. Burada boş tekneyi Sistem 1, birisinin sürdüğü tekneyi de Sistem 2 olarak düşünelim.

Sistem 2, yani cennetten kovduran zehir yani aklımız-mantığımız olaya sadece belli bir açıdan bakabiliyor. Olayları olduğu gibi göremiyor. İşte bu yüzden de kavgayı başlatıyor. Hayatımızı mahvediyor. Sistem 1 ise kendini kaptırmıyor, olayları olduğu gibi görüyor, kendini akışa bırakıyor. Cennete yaklaşıyor.

SONUÇ

Bu yazıyı 2016’nın ilk günlerinde yazdığım için bir yeni yıl dileğiyle bitireceğim. Yeni yılda aklınızı bomboş hale getirip, onu çocukça bir kalple doldurun. (An empty mind with a childish heart)

YARARLANDIĞIM KAYNAKLAR

Trying Not To Try  – Edward Slingerland

The Book of Chuang Tzu – Chuang Tzu

Tao Te Ching  – Lao Tzu

Interstate 60   – Bob Gale

The Little Prince  – Exupery

Nine Stories  – Salinger

Thinking Fast and Slow  – Daniel Kahneman

What Dreams May Come  – Vincent Ward (Yazıda kullandığım kapak görseli)

A Technique For Producing Ideas  – James Webb Young

The Way of Zen  – Alan Watts

AMA HANGİ BENLİK?

Davranışsal Ekonomi’nin babası  Daniel Kahneman  ise mutluluk konusunda 2 farklı benlikten söz ediyor: Deneyimleyen benlik ve anımsayan benlik.

Deneyimleyen benlik anı yaşamaya, anımsayan benlikse o deneyimin hatıralarına odaklanıyor. Örneğin bir konserde 20 dakikalık enfes bir müzik dinlediğinizi düşünün. Müziğin sonunda, orkestradaki birisi yanlış bir notaya bassın. İşte bu noktada anımsayan benlik, deneyimleyen benliğin üzerine çıkıp konserin tamamı hakkında sırf o sondaki kötü sesten dolayı olumsuz bir duygu çıkarıyor. Yani deneyimleyen benlik 20 dakikalık o şarkının her bir dakikasından inanılmaz zevk alırken, anımsayan benlik son dakikadaki o cızırtı yüzünden deneyimin tamamını kötü hatırlıyor.

Bir diğer örnek de kolonoskopi sırasında hissedilen acıyı hastaların farklı yorumlaması üzerine. Aşağıdaki grafikte Hasta B, daha fazla acıya maruz kaldığı halde Hasta A daha fazla acı hissettiğini söylüyor. Çünkü Hasta A’nın hissettiği son acı şiddeti Hasta B’den fazla olduğu için Hasta B toplamda daha fazla acıya maruz kalmasına rağmen Hasta A’nin anımsayan benliği deneyimleyen benliğinin önünce geçip onun daha fazla acı hissettiğini düşünmesini sağlıyor.

HER ŞEY PARA MI?

Daniel Kahnemann’dan öğrendiğimize göre çok çeşitli etnik gruptan, gelir düzeyinden, coğrafi bölgeden katılımcılarla yapılan ve paranın duygularla olan ilişkisinin de incelendiği  Gallup Araştırması’nda  sıra dışı bir sonuç çıkmış.

AVANTAJ MUTLULUKTA

Pozitif Psikoloji alanında araştırmalar yapan  Shawn Achor  mutluluğun formülü zannedilen şu denklemin yanlış olduğunu iddia ediyor: “Daha çok çalışırsan daha başarılı olursun, daha başarılı olursan işte o zaman daha mutlu olabilirsin.”

Öncelikle şunu kabul etmek gerekir, bu denkleme göre kişi ne zaman başarılı olursa beyin yeni bir başarı tanımı yapıyor. İyi notlar aldım, daha iyisini almalıyım; iyi bir okulum var, daha iyisine gitmeliyim; iyi bir işim var daha iyisinde çalışmalıyım… Bu şekilde beyin hiçbir zaman o mutluluğa ulaşamıyor. Mutluluğu asla ulaşılamaz bir ufka itmiş oluyoruz.

Shawn Achor, bu formülünün tersine çevrilmesi gerektiğini iddia ediyor. Buna da “Mutluluk Avantajı” diyor. Pozitif düşüncenin veya mutluluğun merkezde olması gerektiğini iddia ediyor. Çünkü beynimiz pozitifken nötr ya da negatif olmasına göre daha iyi çalışıyor. Kavrama yeteneğimiz, enerjimiz ve yaratıcılığımız artıyor.

Pozitif olmanın bir yolunu bulan satışçılar daha iyi satış oranları sağlıyor, doktorlar daha iyi teşhis yapabiliyor. Daha iyimser, pozitif ve mutlu bir beyin dünyaya eskisine oranla çok daha fazla adapte olmanızı sağlıyor. Kısaca, mutluluk merkezde olunca başarı zahmetsizce geliyor.

Shawn Achor’ın mutluluk için bir reçetesi de var. Danışmanlık yaptığı kurumlarda uyguladığı bu yöntem sayesinde insanlar daha mutlu ve daha verimli oluyor.

MUTLULUK ÜRETİMİ

Dan Gilbert de aynı şeyi söylüyor: Mutluluk, üretilebilen bir şey. Dan’e göre, biz mutluluğu üretebileceğimiz halde, onu bulunabilecek bir şeymiş gibi arıyoruz. Eminim bu size ilginç gelecektir, piyangoyu kazanan bir kişiyle felç olan başka bir kişi bir yılın sonunda eşit derecede mutlu.

Genç yaşta Parkinson hastalığına yakalanan Back to the Future’un Marty’si Michael J. Fox “Lucky Man” kitabında şöyle diyor.

Akla hemen şu soru geliyor, ürettiğimiz bu mutluluk istediğimiz bir şeyi elde ettiğimizdeki mutluluk kadar uzun sürüyor mu?

Şöyle bir deney yapılmış. Deneklere 6 adet Monet tablosu gösterilmiş ve deneklerden bu 6 tabloyu en beğendiklerinden en az beğendiklerine göre sıralamaları istenmiş. Deneklerin yaptığı listeden üçüncü ve dördüncü sıradaki tabloları onlara verebilecekleri söylenmiş. Denekler de doğal olarak daha çok beğendikleri olan üçüncü sıradakini istemiş. Aynı deney, aynı denekler üzerinde bir süre sonra tekrarlandığında deneklerin Monet tablo sıralamaları değişmiş. Onlara verilen listelerindeki en çok sevdikleri üçüncü tablo ikinci sıraya yükselmiş ve tercih etmedikleri dördüncü tablo da beşinci sıraya gerilemiş. Yani denekler sahip oldukları tabloyu daha da sevmeye başlamışlar.

Aynı deneyi hafıza yetileri olmayan hastalar üzerinde de denemişler. 6 adet tablodan en sevdiklerine göre bir sıralama yapmaları istenmiş. Sıralamadaki üçüncü ve dördüncü sıradaki tablolar onlara sunulmuş, onlar da daha çok sevdikleri üçüncü tabloyu tercih etmişler. Burada ilginç olan aynı deney aynı denekler üzerinde 15 dakika sonra tekrarlanması. Hafıza yetileri olmadığı için hangisini seçtiğini bilmeyen deneklerden tekrar tabloları sıralamaları istenmiş. Onlar da ilginç bir şekilde üç numaralı tabloyu 15 dakika önce seçtiklerini bilmeden ikinci sıraya koymuş. Yani denekler sahip olduklarını bilmedikleri bir tabloyu 15 dakika sonra daha çok sevmişler. Farkında olmadan o tabloya olan sevgilerini artırmışlar. Mutluluk üretmişler.

HİÇ, ÇOKTAN İYİDİR

Barry Schwarts ise bambaşka bir şeyden bahsediyor. Sahip olduğumuz seçenekler bizi özgürleştirmekten ziyade bizde felç etkisi yaratıyor.

Çok fazla seçenek sunulduğunda kararsız kalıyor ve karar veremiyoruz. Seçim yaptığımızda, daha az seçeneğimizin olduğu bir ihtimale göre çok daha az tatmin oluyoruz. Ne kadar çok seçeneğimiz, olursa tercih etmediğiniz seçeneklerin çekici taraflarıyla mutsuz olmak da kolaylaşıyor.

Burada temel sorun beklentiler. Seçenekler artınca beklentilerimiz yükseliyor ve seçimimiz mükemmel olmak zorunda kalıyor. Tek bir seçeneğin olduğu ihtimalleri bir düşünün. İşler ters giderse bunun sorumlusu sadece evren olabiliyor. Ama yüzlerce seçenek varsa, tercih ettiğiniz bir seçenekten tatmin olmamanız durumunda sorumlu siz oluyorsunuz. Ve kendini suçlama başlıyor.

Bizi felç etmekten kurtaracak bu seçeneklerin bir sınırı olmalı değil mi? Bizi mutsuz eden beklentilerimizin bir sınırı olmalı değil mi?

MUTLULUK VAR, MUTLULUK VAR

Martin Seligman, Authentic Happiness  kitabında 3 farklı mutluluk ya da hayat tanımından bahsediyor.

Tatlı Hayat: Size keyif veren şeyleri yaptığınız ve bunları genişlettiğiniz hayattır. Olaylara pozitif baktığınız ve pozitif duyguların merkezinizde olduğu hayattır. Buradaki temel sorun bu mutluluğun hayatınıza çabuk yerleşmesi ve bir noktadan sizi tatmin etmemesidir.

İyi Hayat (Bağlı Hayat): Bu hayat Mihaly Csikszentmihalyi’nin Flow kitabında bahsettiği Akış; Mevlana’nın Ahenk anlayışıdır. Yani yaptığın şeyle bir olup varlığını kaybetmek. Seligman buna ulaşmak için, güçlü olduğunuz alanları keşfedin ve onları etkin bir şekilde kullanacağınız bir meşgale bulun diyor.

Anlamlı Hayat: Bu ise Flow’un bir üst basamağı. Güçlü yanınızı keşfedip bunu sizden daha büyük bir amaca hizmet etmek için kullanıyorsunuz.

SEVGİ, NOKTA.

Psikoloji üzerine tüm zamanların en uzun süreli araştırması olan Harvard Men araştırması kapsamında 268 erkek 1930’larda üniversiteye girişlerinden günümüze kadar takip edilmiştir.

Bu araştırmayla en mutlu ve başarılı kişilerle, en mutsuz ve başarısız kişiler arasındaki fark incelenmiştir. 2009 yılında bu araştırmayı 40 yıldır yöneten  George Valliant tüm bulguları tek kelimeyle özetlemiştir: Sevgi, nokta!

Bu araştırmayı günümüzde devam ettiren Robert Waldinger 3 önemli sonuca dikkat çekiyor.

İlki; ailesiyle, arkadaşlarıyla ve çevresiyle ilişkisi iyi olanlar daha mutlu, daha sağlıklı ve daha iyi yaşıyor. Ve yalnızlık ise aynen zehir gibi bir etki bırakıyor.

Kendini diğer insanlardan soyutlayanlar daha mutsuzlar, daha az yaşıyorlar, daha sağlıksızlar ve beyin fonksiyonları da daha önce bozuluyor.

Burada önemli olan çevremize ne kadar bağlı olduğumuz değil. Ne kadar çok arkadaşımızın olduğunun da çok önemli bir etkisi yok. Her şey kurduğumuz yakın ilişkinin kalitesiyle ilgili.

İkinci sonuç ise şu anki ilişkimizin sonraki dönemlerimize olan etkisiyle ilgili. Araştırma gösteriyor ki 50 yaşındaki birisi, ilişkisinden ne kadar mutluysa 80 yaşında da o kadar sağlıklı oluyor. İyi ve yakın ilişkiler bizi yaşlanmaktan koruyor. Mutlu olan çiftler fiziksel bir acı yaşadıklarında o acıyı daha az hissediyorlar. Mutsuz çiftler ise benzer fiziksel acıda daha çok acı hissediyorlar.

Üçüncü sonuç ise iyi ilişkilerin vücudumuzu korumakla yetinmediğiyle ilgili. Beynimizi de koruyor. Bağlılığı kuvvetli ve iyi ilişki sürdüren çiftlerin hafızası da daha iyi oluyor. İlişkilerinde memnun olmayan, birbirine katlanamayan çiftler ise daha erkan yaşta hafıza kaybı yaşamaya başlıyor.

SONUÇ

Özetlemem gerekirse, mutlu olmak için yapmamız gerekenleri şöyle sıralayabiliriz:

* KAPAK FOTOĞRAFI: Werner Herzog’un Lo And Behold Reveries Of The Connected World belgeselinden “meditasyon sonrası tweet atan Zen rahipleri”.