George Lucas Archives - Cevap İşareti

THE LAST JEDI: BU SON OLSA BARİ!

Ömer Ceran — Mon, 18 Dec 2017 06:53:15 +0000

Yine bir Star Wars filmi ve yine bir hayal kırıklığı…
Bölüm: VIII The Last Jedi ile bir kez daha Star Wars ruhu taşımayan, uzayda geçen salt bir aksiyon filmi izledik. Disney yani George Lucas’ın deyimiyle “beyaz köle tacirleri”, bir fiyaskoya daha imza attı. Eğer seri bu şekilde devam ederse, bir sonraki nesil Star Wars’u “hayal kırıklığı” ifadesi yerine kullanmaya başlayacak.

NEDEN OLMUYOR?

Bir filmi Star Wars yapan özellikler nelerdir sizce? Uzayda geçmesi mi? Işın kılıçları mı? Taşları hareket ettiren karakterler mi?
Bence bir filmi Star Wars yapan özellikler şunlardır:

Merkezinde George Lucas’ın doğu felsefelerinden ve özellikle Taoizm’den esinlenerek yarattığı Güç miti.

Bu Güç’ün öğretmenden öğrenciye aktarılması (ve tabii ki Güç adına yeni bir şey söylenmesi)

İyi ve kötünün savaşını iyi ve kötünün iyi ve kötü olma motivasyonlarına inerek anlatması.

The Last Jedi’a geçmeden önce seriyi, yukarıda bahsettiğim özellikler açısından inceleyelim.

1. GÜÇ VE GÜÇ’ÜN USTADAN ÇIRAĞA AKTARILMASI

Bölüm I, Yaşayan Güç ve midichlorian’lar üzerinedir. Öğretmen Qui-Gon öğrenci ise Obi-Wan’dır.

Star Wars Bölüm I’de Obi-Wan ile Qui-Gon arasında şöyle bir diyalog geçer:

Qui-Gon: Endişelerini merkezine koyma Obi-Wan. Tüm dikkatini ait oldukları yere, bu ana ve buraya ver.

Kenobi: Ama Usta Yoda geleceğin farkında olmam gerektiğini söyledi.

Qui-Gon: Ama karşılığında şu anı vererek değil. Yaşayan Güç’ün farkında ol, genç Padawan.

Star Wars Bölüm I’de Qui-Gon, Anakin’e midichlorian’lardan bahseder:

Midichlorian’lar olmadan hayat var olmaz ve Güç’ün anlamını asla bilemeyiz.

Onlar devamlı bizimle konuşurlar ve Güç’ün dileğini söylerler. Zihnini sakinleştirmeyi öğrendiğinde, onların seninle konuştuklarını duyacaksın.

Bölüm II, “Sabrın Gücü” ve “Şefkatin Gücü” üzerinedir. Öğretmen Obi-Wan, öğrencisi ise Anakin’dir.

Bölüm II’de sabrın gücünü Obi-Wan’ın Anakin’e attığı nutuklardan öğreniriz.

ANAKIN: Ama kulübün içine girdi o.

OBI-WAN: Sabır. Gücü kullan. Düşün.

Şefkatin Gücü’nü ise Anakin’den duyarız.

Padme: Sevmeye izniniz var mı? Jedi’lar için sevmenin yasak olduğunu zannediyordum.

Anakin: Bağlanmak yasak. Tutku yasak. Şefkat ki ben bunu koşulsuz aşk olarak tanımlıyorum, o da Jedi’ların hayatında olmazsa olmazdır. Yani sevmeye cesaretlendiriliyoruz diyebilirsin.

Bölüm III, Bensizliğin Gücü, Gücün Sonsuzluğu ve Gücün Karanlık Tarafı üzerinedir. Öğretmen ilk başta Obi-Wan sonra ise Palpatine; öğrenci de Anakin’dir.

Bölüm III’te Anakin, Palpatine ile konuşurken bensizlikten bahseder.

ANAKIN: Jedi’lar bensizdir. Sadece başkalarını düşünürler.

Bölüm III’te Yoda, Anakin’e Gücün Karanlık Tarafı’ndan ve Sonsuzluğu’ndan bahseder:

YODA: Dikkatli olmalısın geleceği hissederken sen.

Kaybetme korkusu karanlık tarafa giden bir yoldur.

ANAKIN: Bu görüntülerin gerçekleşmesine izin vermeyeceğim Usta Yoda.

YODA: Ölüm yaşamın doğal bir parçasıdır. Sevinç duy çevrende Güç’e dönüşenler için.

Tutma yas.

Özlem duyma onlara.

Bağlılık kıskançlığa neden olur. Gölgesidir o aç gözlülüğün.

Bölüm IV Duyuların Gücü üzerinedir, öğretmen Obi-Wan öğrenci ise Luke’tur. Star Wars Bölüm IV’te Luke, Millennium Falcon’da ışın kılıcıyla antrenman yaptığı bir sahne vardı. Luke, kendisine ateş eden topu engellemeye çalışırken her seferinde yaralanıyordu.

O sırada Obi-Wan şöyle der:

Bu sefer bilincini serbest bırak, içgüdülerinle hareket et.

Bu sözlerinden sonra Obi-Wan, Luke’un kafasına bir kask geçirir ve ondan görmeden dövüşmesini ister.

Luke: Böyle hiçbir şey göremiyorum. Nasıl dövüşebilirim ki?

Obi-Wan: Gözlerin seni yanıltabilir. Onlara güvenme. Duyularını serbest bırak.

Bölüm V ise tamamen Güç üzerinedir. Öğretmen Yoda, öğrenci ise yine Luke’tur.

Star Wars Bölüm V’te Yoda Güç’ün her yerde olduğundan bahseder:

Ne kadar da güçlüdür o. Hayat doğurur onu, büyütür. Enerjisi bizi çevreler. Etrafımızı kaplar. Işıl ışılız biz. Sadece et ve kemik değiliz.

Etrafındaki Güç’ü hissetmelisin. Seninle benim aramdaki, ağaçtaki, taştaki, her yerdeki… Gemiyle, toprak arasındaki.

Bölüm VI Güç’ün Aydınlık Tarafı üzerinedir, öğretmen Yoda öğrenci ise yine Luke’tur.

Star Wars Bölüm VI’da Yoda, Luke’a karanlık taraftan bahseder:

Unutma bir Jedi’ın kuvveti Güç’ten gelir. Dikkat et öfke, korku, saldırganlık; karanlık taraftır onlar. Karanlık yola bir kez girdiğinde, o yol sonsuza kadar kaderini kontrol eder. Asla İmparator’un gücünü hafife alma, yoksa sen de yaşarsın babanın kaderini.

2. İYİ VE KÖTÜNÜN SAVAŞI

Star Wars’un en iyi yaptığı şey türünün diğer örneklerinden farklı olarak iyi ve kötünün savaşını çok iyi anlatmasıdır. Edebiyatta ve sinemada gördüğümüz neredeyse tüm iyi-kötü savaşlarında kötünün kötü olma sebebi yeterince işlenmez. Kötü ya hep kötüdür ya da kötünün kötü olma motivasyonu, kendimizi onun yerine koyup o yolu bize tercih ettirecek kadar sağlam değildir.

Ama Star Wars’un belki de en iyi yaptığı şey budur. Yani bize kötüyü sevdirmesi ve kendimizi kötünün yerine koyduğumuzda aynı yolu izleyebileceğimizi düşündürtmesi. Hatırlayalım, Anakin’in karanlık tarafa geçmesi aslında soylu bir amaç taşır. Anakin, Güç’ün karanlık tarafı vasıtasıyla midichlorian’ları kullanıp hayat yaratıp ve ölüme son verebileceğini düşünür.

Uzun yıllar önce yaşamış, Darth Plagueis adında karanlık bir Sith lordu vardı. O kadar güçlü ve o kadar bilgeydi ki Güç’ü kullanıp midichlorian’ları etkileyerek yaşam yaratabiliyordu.

Karanlık tarafın bilgisine öylesine sahipti ki, değer verdiği insanları ölümden kurtarabiliyordu.

ŞANSÖLYE PALPATINE – STAR WARS BÖLÜM: III

Bunları duyan Anakin şöyle düşünür: “Eğer karanlık tarafa geçersem, şu hayattaki en sevdiğim insanı yani Padme’yi kurtarabilirim.”

İşte bu motivasyon, Anakin’den bir Darth Vader yaratır. Anakin, karanlık tarafa geçtiğinde aynı kalacağını düşünür. Ama insan bir kez karanlık tarafa geçince asla aynı kalamaz. Karanlık tarafla birlikte gelen öfke ve hırs onu bambaşka biri haline getirir. Padme’nin ölümüne sebep olan da işte bu öfke ve hırstır.

İronik değil mi? Senin, onun hayatını kurtaracağını düşündüğün yol; onu asıl öldüren yol oluyor. İşte George Lucas’ın yazdığı Star Wars bu kadar sağlam bir filmdi.

THE LAST JEDI

Şimdi, The Last Jedi bu kriterleri sağlıyor mu inceleyelim.

THE LAST JEDI’DA GÜÇ VE GÜÇ’ÜN USTADAN ÇIRAĞA AKTARILMASI

The Last Jedi’da ustanın Luke, öğrencinin de Rey olduğunu söyleyebiliriz. Ama Güç’ün ustadan çırağa aktarılmasına dair pek bir şey görmüyoruz. Sadece bir sahnede Luke, Güç’ün denge üzerine kurulduğundan bahsediyor Rey’e.

Oysa ben, Bölüm: V’te Yoda ve Luke arasında gördüğümüze benzer bir eğitim beklerdim. Güç’e ait yeni bir şey öğrenmeyi beklerdim. “Do or do not, there is no try” gibi üzerinde saatlerce konuşulacak ve bir öğretiyi tek bir cümlede özetleyecek bir söz beklerdim (bu ifadenin Taoizm’in en önemli kavramlarından biri olan wu-wei’nin (eylemsiz eylem, çabasız eylem) özeti olduğunu söyleyebilirim).

THE LAST JEDI’DA İYİ VE KÖTÜNÜN SAVAŞI

Filmin kötü adamları Snoke ve Kylo Ren’in neden kötü olduklarına dair beni tatmin eden bir şeye rastlamadım. Snoke’un kim olduğunu, nasıl ortaya çıktığını hala bilmiyoruz. Kylo Ren’in karanlık tarafa geçmesi ise son derece yüzeysel nedenlere bağlanmış. Darth Vader’a olan özentisi ve Luke’a olan kızgınlığı sizce bir insana babasını öldürtür mü? Ya da annesinin liderliğini üstlendiği bir direnişe savaş açtırır mı?

Filme, bir filmi Star Wars yapan Güç, Güç’ün Ustadan Çırağa Aktarılması ve İyi ve Kötünün Savaşı kriterlerinden baktığımızda çok rahatlıkla söyleyebilirim ki izlediğimiz şey her neyse, kesinlikle bir Star Wars filmi değil.

ÇELİŞKİLER

The Last Jedi, bir Star Wars filmi olmadığı gibi Star Wars ruhunu –eğer The Force Awakens’tan sonra hala böyle bir ruh hayatta kalabildiyse- öldürüyor. Bölüm: VII’de hiçbir eğitim almamasına rağmen Jedi Mind Trick kullanabilen Rey yetmezmiş gibi, Bölüm: VIII’de de hiçbir eğitimi olmayan Leia, uzayda süzülüp hayatta kalabiliyor.

Bir usta-çırak ilişkisi serisi olan Star Wars’ın temeli bu öğretmen ve öğrencisi arasındaki eğitime dayanır. Siz, milyonlarca midichloarian’a sahip olsanız bile; sizi eğiten, size sürekli geri-bildirim veren bir öğretmene sahip değilseniz, gelişemezsiniz. İçinizdeki o Jedi’ı uyandıramazsınız. O güçleri kullanamazsınız.

LUKE: BAMBAŞKA BİRİ Mİ?

Filmden önce oyuncuların ve yönetmenin neredeyse tüm röportajlarını izledim. Hepsinde de oyuncular aynı şeyi söylüyordu: “Yönetmen Rian Johnson, hikayeyi yeni ve beklenmedik bir yere taşıdı.”

Mark Hamill ise Rian Johnson’ın çizdiği Luke’u doğru bulmadığını, Luke’un böyle bir karakter olmadığını iddia ediyordu. Bu röportajlardan sonra ben de herhalde aynen Palpatine’in bölüm III’te dediği gibi Jedi’larla Sith’lerin aslında çok farklı olmadığını dair bir şeyler söylenmesini bekliyordum.

Sith ve Jedi hemen hemen her şekilde birbirine benzer. Daha fazla güç tutkuları da dahil olmak üzere.

PALPATINE – BÖLÜM III

Açıkçası ben The Last Jedi’da kötülükle savaşın, kötüleri yok ederek değil; iyi ve kötü kavramlarının ötesine geçerek yapıldığını görsem ancak o zaman yeni bir şey söylendiğini, serinin bambaşka bir yere evrildiğini söyleyebilirim. Tamam kabul ediyorum, bu doğu bakış açısı, batı düşüncesi için hala mümkün değil ama Star Wars felsefesi bu geçişe müsait.

Peki film ne yapıyor? Yeni bir şey söylüyor mu? İyi ve kötü kavramları adına yeni bir şey söylüyor mu? Bu savaşa yeni bir bakış açısı getiriyor mu? Tabii ki hayır.

LUKE’A DAİR BİRKAÇ ŞEY DAHA

Görüyoruz ki Luke, kendi hayaletini kullanmayı öğrenmiş. Bunu sadece Güç’e karışıp sonsuz olanlar yani ölenler yapabiliyordu. Luke, yaşarken hayaletini kullanabiliyor. Ama bunun da bir bedeli olduğunu öğreniyoruz. Luke’un hayattayken hayaletini kullanması, onu tamamiyle bir hayalete dönüştürüyor.
Bir de Luke’un şu an yaşadığı gezegenin yanılmıyorsam tek Güneş’i var. Luke, Güç’te kaybolurken -yani ölmek üzereyken- gökyüzünde 2 Güneş görüyor. Yani kendini Tatooine’de hissediyor. Tatooine’de olması ona huzur veriyor.

BU KADAR KLİŞE KULLANMAK SUÇ OLMALI

Bizim Star Wars’da sevdiğimiz şey günümüze ait klişeler görmememizdi. Star Wars’da günümüzün bir yansımasını değil, Roma İmparatorluğu’ndaki taht mücadelelerini, tarih öncesine ait şehir devleti savaşlarını (her gezegen aslında bir şehir devleti, o yüzden tek bir şehirden oluşuyor), Zen samuraylarını (yani Jedi’ları) görüyorduk. Kısaca Star Wars, bize bir dünya tarihi seçkisi sunuyordu.

Peki Rian Johnson ne yapmış? Günümüz dünyasının pek çok problemini Star Wars’a taşımış. Bunlar arasında beni en çok rahatsız edense silah tüccarlarının savaşları finanse etmesi olayıydı. Herkesin bildiği bir gerçek, tüm dünya için aşikar olan bir konu, sinemada defalarca işlenmiş bir tema neden Star Wars’a girsin ki? Maalesef Star Wars artık günümüz dünyasının klişe anlatı ya da hikaye tarzının bir yansıması haline geldi.

DISNEY’İN KENDİ ÜÇLEMESİNE BAKIŞI

George Lucas hem ilk hem de ikinci seriyi bir üçleme olarak tasarladı. Önce ilk filmi yazıp, gelen tepkilere göre iki ve üçü yazmadı. Daha en başsında IV, V ve VI’da ne olacağını yazmıştı. Bu şekilde yazılan bir üçleme, serinin kendi içerisinde tutarlı olmasını sağladı ve karakterlerin gelişimini daha gerçekçi bir şekilde anlattı.

Peki Disney ne yaptı? Öncelikle senaryoyu Little Miss Sunshine ile Oscar alan, Toy Story 3’ün senaristi Michael Arndt’a teslim etti. Kendisi araştırdığım kadarıyla Bölüm: VII için daha cesur önerilerde bulunmuş ve Disney bunların hiçbirini kabul etmemiş. Filmin çekimlerine kısa bir süre kala da Arndt’ın çıkış noktalarından birini (yani emre itaat etmeyen bir stormtrooper’ın hikayesini) Disney alıyor ve senaryo ekibine J. J. Abrams ve Bölüm: V ve Bölüm: VI’nın yazarı Lawrence Kasdan’ı dahil ederek baştan yazıyor. Ortaya da hiç riske girmeyen, daha önce yapılan bir filmin neredeyse aynısı çıkıyor.

Disney, Bölüm: VIII’nin senaryosunu da Lawrence Kasdan ve J. J. Abrams’ın yazmasını istiyordu. Ancak Bölüm: VIII’i yönetmesi için seçilen Rian Johnson kendi senaryosunu sundu ve Disney bu senaryoyu çok sevdi. Ve bununla devam etmeye karar verildi.

Bölüm: IX ise Safety Not Guaranteed’in yönetmeni Colin Trevorrow’a teslim edildi. O da kendi senaryosunu yazdı ve bu senaryoyla uyumlu olması için Rian Johnson’dan ek sahneler çekmesini istedi. Bölüm: IX’un çekimlerine kısa bir süre kala Colin Trevorrow önce senaryo ekibinden sonra da yönetmen koltuğundan kovuldu. Bölüm: IX, Jar Jar Abrams’a emanet edildi ve senaryoyu da kendisi yazmaya başladı.

Öncelikle işine saygısı olan hiçbir kurum bu şekilde ilerlemez. Gösterime kısa süre kala apar topar yeniden senaryo yazmaya girişilmez. Star Wars’un Disney’e satılması en başından beri büyük bir hataydı. Disney de Disney’liğini yaptı ve ortaya ruhu öldürülmüş bir aksiyon filmi çıktı.

I HAVE A BAD FEELING ABOUT THIS

Tüm Star Wars filmlerinde geçen “I have a bad feeling about this” (İçimde kötü bir his var) cümlesi maalesef The Last Jedi’da geçmiyor. Sırf bu bile, filmin ne kadar kötü olduğu konusunda size bilgi verecektir.

Bazı kaynaklar bu cümlenin Poe ile olan ilk sahnesinde BB-8 tarafından bip’lerle söylendiği iddia ediliyor. Ama ben bu cümlenin aynen “I have a bad feeling about this” şeklinde yani İngilizce olarak geçmediği sürece, bu cümlenin söylenmemiş olduğunu düşünüyorum.

SON SÖZLER

Rian Johnson’ın yönettiği son Star Wars filmi, Star Wars ruhuyla uzaktan yakından alakası olmayan, yeni bir şey söylemeyen üstelik Star Wars’un özüyle çelişen bir film maalesef.

Jar Jar Abrams’ın Bölüm: VII’de hançer sapladığı Star Wars ruhu, bu filmle artık tamamen yok oldu. Benim Disney’den bundan sonraki filmlerle ilgili umudum yok maalesef. Hatta bundan sonraki filmleri, izlemeyi bile düşünmüyorum.

MERAKLISINA

Star Wars felsefesinden ve serideki Taoizm göndermelerinden bahsettiğim yazı:
STAR WARS: EVRENDE YANLIŞ MIYIZ?

Büyük Usta Yoda’yı ve öğretisini kaleme aldığım yazı: SİNEMANIN USTALARI

The post THE LAST JEDI: BU SON OLSA BARİ! appeared first on Cevap İşareti.

STAR WARS: FELSEFENİN GÜCÜ

Ömer Ceran — Wed, 25 Nov 2015 08:21:35 +0000

Rüyamda The Catcher in the Rye okuyordum (evet, rüyamda bile The Catcher in the Rye okuyorum ben). Yanıma bir kız yaklaştı ve en sevdiği kitabın The Catcher in the Rye olduğunu söyledi. Sonra da kaçınılmaz olan oldu ve aramızda inanılmaz keyifli bir muhabbet başladı.

Bir anda kendimi o kızla kol kola yürürken buldum. (Neden el ele değil de kol kola diye lütfen sormayın, ben de hala anlayabilmiş değilim.) Kızla yürürken bize, sonsuz beyaz bir ortam eşlik ediyordu. Neden sonsuz beyaz bilmiyorum. Belki de o an oraya o kadar aittim ki, oraya ait olmayan diğer her şey; o anı ve o yeri terk etmek zorunda kalmıştı.

Her şey fevkalade gidiyordu. Ta ki benim konuyu Star Wars’a getirmeme kadar.

KIZ: Yaa, her şey ne güzel gidiyordu. Neden Star Wars konusunu açtın ki?

Bir anda durduk. Yürüdüğümüz sonsuz beyaz ortam karanlığa dönüştü. Fonda çalan Ravel’in Bolero’su kesildi. Fonda Bolero’nun çaldığını ben de kesilince fark ettim.

BEN: Ne biliyim, her şey o kadar güzel gidiyordu ki, şansımı deneyim dedim.

Ve rüya o an bitti. Belki Star Wars’a hiç girmeseydim, hala rüyadaydım ve o kızla kol kola yürüyorduk.

Bu rüya bana iki şeyi öğretti. Birincisi, ilk buluşmada Star Wars’tan bahsetmemem gerektiği. (Bu arada hiçbir ilk buluşmada Star Wars’tan bahsetmedim. Bir kez olsun bile. Aklıma gelse bahsederdim, orası ayrı…) İkincisiyse, Star Wars’u ilk buluşmada konuyu oraya getirecek kadar seviyor olmamdı.

İşte bu nedenle Bilim-Kurgu Sinemasında İnsanın Anlam Arayışı adlı yazı dizime (oldum olası bir yazı dizisi yazmak istemişimdir) Star Wars’la devam ediyorum.

YAZMASI GÜÇ
Star Wars hakkında yazı yazmak inanılmaz güç. Çünkü George Lucas’ın beslenmediği kaynak neredeyse yok gibi.
Hikaye örgüsü Joseph Campbell’ın Hero’s Journey’inden, mekanlar ve karakterler dini referanslardan (Tatooine’in Kudüs’e olan benzerliği, Anakin’in babasız doğması), Jedi şovalyeleri Zen Samuraylarından, politik hikayeler Roma tarihinden (Palpatine’in tüm gücü kendinde toplaması gibi) gezegen isimleri Lucas’ın espri anlayışından (Stewjon gezegen sisteminin Jon Stewart’tan gelmesi gibi) ve The Force ise Tao’dan (işte ben sadece buna odaklanacağım)…

TANIMI GÜÇ
Star Wars’u izlerken George Lucas’ın doğuya ve öğretilerine ne kadar hakim olduğu fark ediliyor. Özellikle Taoizm, Star Wars felsefesinin merkezinde yer alıyor.
Bu açıdan Lucas’ı takdir etmek gerekir. Son derece derin bir felsefenin merkezde olduğu bir filmi, ortalama bir izleyicinin eğleneceği bir hale getirmiş.

ZAMANSIZLIK (Bu bölüme içinde “güç” geçen bir başlık bulamadım)
Star Wars’ta tüm filmler, aynı cümleyle başlar: Çok uzun zaman önce, çok uzak bir galakside…
Lucas, filmin herhangi bir zamana ait olmaması için elinden geleni yapmış. Bir noktada ileri olan bir toplum başka bir noktada ise oldukça geride. Örneğin teknoloji konusunda oldukça ileri boyutta olan bir medeniyetin kıyafetlerine baktığımızda orta çağ döneminin hakim olduğunu görüyoruz.

BİR MANTRA OLARAK STAR WARS
Zen Budizm’de şöyle bir mantra vardır: “Om mani padme hum.” Anlamı “Hazine, Lotus çiçeğinin içinde.”dir. Burada geçen “Padme” sözcüğü “lotus çiçeği” anlamına gelir. Padme, Star Wars’ta serinin kahramanı Luke’un annesinin ismidir. Lotus çiçeğinin içindeki hazine Padme’nin oğlu Luke’tur. Star Wars serisi bir tür mantra’dır.

KUTSAL REFERANSLAR
Meryem, İsa’yı doğuracağı vakit bir kuru hurma ağacının altına gitmişti (Kur’an; Meryem Suresi: 23.-26. ayet). Buda’nın satori’si yani ilk aydınlanması yine bir ağacın altında gerçekleşmişti. Star Wars serisinde Luke da Usta Yoda’yı ormanlarla kaplı bir gezegen olan Dagobah’ta bir ağacın altında buldu.

LUCAS’IN GÜCÜ: TAO
George Lucas, Stars Wars evrenini yaratırken Tao’dan beslendiği aşikar. Tao yani “yol” gücün ta kendisi. Bu yazıyı yazarken bilinen en eski Taoizm metinleri olan Lao Tzu’nun (Laozi) Tao Te Ching kitabından ve Chuang Tzu’nun (Zhuangzi) Kitabı’ndan yararlandım.

Star Wars Bölüm III’te Yoda, Anakin’e şöyle der:

Ölüm yaşamın doğal bir parçasıdır. Sevinç duy çevrende Güç’e dönüşenler için.

Tao Te Ching’deki 32. bölüm ise şöyledir:

Nehirler ve dereler okyanustan doğar;

Tüm yaratılış Tao’dan doğar.

Nasıl ki tüm sular okyanus olmak için

Geriye akarsa

Tüm yaratılış da Tao olmak üzere

Geriye döner.

Star Wars Bölüm V’te Yoda Güç’ün her yerde olduğundan bahseder:

Ne kadar da güçlüdür o. Hayat doğurur onu, büyütür. Enerjisi bizi çevreler. Etrafımızı kaplar. Işıl ışılız biz. Sadece et ve kemik değiliz.

Etrafındaki Güç’ü hissetmelisin. Seninle benim aramdaki, ağaçtaki, taştaki, her yerdeki… Gemiyle, toprak arasındaki.

Tao Te Ching’deki 33 ve 54. bölümler Tao’nun her yerde olduğu üzerinedir.

33. bölüm:

Tao her yana akar,

Hem soldaki hem de sağdaki her şeyi doldurur.

Her şey varlığını ona borçludur.

O da hiçbirini inkar etmez.

Tao ebedidir.

Birini diğerine tercih etmez.

Her şeyi tamamına erdirir,

Ama hiçbiri bunun farkında olmaz.

54. bölüm:

Tao her yerdedir,

O her şeye dönüşmüştür.

Tao Te Ching 65. bölümde ise Güç ve Erdem arasındaki ilişkiyi görürüz. (Te = Erdem)

Tao ile Te’nin nasıl işlediğini bilen kişi

Evrenin işleyişini de biliyor demektir.

Tao, Te’yi kendi varlığından ortaya çıkarır.

Te her yana doğru yayılıp genişleyerek

Bu alemin her köşesine nüfuz eder.

Ve tüm yaratılışın ihtişamını meydana getirir.

Evrene yol gösteren hareket budur.

Her şeyi ilk yuvalarına doğru yönlendiren itkisel güç budur.

Star Wars Bölüm I’de ise Qui-Gon Jinn, Anakin’e midichlorian’lardan bahseder:

Midichlorian’lar olmadan hayat var olmaz ve Güç’ün anlamını asla bilemeyiz.

Onlar devamlı bizimle konuşurlar ve Güç’ün dileğini söylerler. Zihnini sakinleştirmeyi öğrendiğinde, onların seninle konuştuklarını duyacaksın.

Tao Te Ching 37 ve 51. bölümlerde midichloarin’ları görürüz.

37. bölüm:

Tao bir eylemde bulunmaz,

Ama her türlü eylemin kökünde o vardır.

Tao hareket etmez,

Ama tüm yaratılışın kaynağında o vardır.

51. bölüm:

Tao

Her şeye yaşam verir.

İYİ VE KÖTÜNÜN SAVAŞI

Batı toplumlarının (ki biz de buna dahiliz çünkü mitlerimizin kökeni eski Yunan’a dayanır) merkezinde ikilik yani dualite yer alır. İyi-kötü, doğru-yanlış birbirinden bağımsız iki ayrı kavram olarak düşünülür. Oysa Doğu’da birlik vardır. (Bu açıdan Tasavvuf ve Sufizm’i Doğu’ya açılan kapımız olarak düşünebiliriz)

Hsin Hsin Ming tarafından yazılan en eski Zen şiiri şöyledir:

Apaçık gerçeğe ulaşmak mıdır istediğin?

Bırak artık öyleyse bu doğru-yanlış kaygılarını

Aslında doğru-yanlış çelişkisi

İnsan zihninin bir hastalığından başka bir şey değildir.

Mevlana da şöyle der:

Doğru ve yanlışın ötesinde bir yer var. Seninle orada buluşalım.

Star Wars’a baktığımızda ise merkezinde iyi ve kötünün savaşı olduğunu görürüz. Aydınlık ve Karanlık Taraf birbirinden keskin çizgilerle ayrılır. İşte Star Wars da bu noktada Tao’dan ayrılır. İronik bir şekilde Aydınlık ve Karanlık Taraf’ın aslında bir olduğunu Palpatine dile getirir.

Star Wars Bölüm III’te Palpatine, Anakin’e şöyle der:

Sith ve Jedi hemen hemen her şekilde birbirine benzer. Daha fazla güç tutkuları da dahil olmak üzere.

Lucas’ın hedef kitlesi öncelikle batılılar olduğu için, Lucas onlara alışık olmadıkları bir şeyi anlatmayı denememiş. Onun yerine hikayesinin merkezine onların alışık oldukları bir kavramı yani iyi ve kötünün savaşını koymuş.

GÜCÜN REHBERLİĞİNDE İKİLİĞİ YOK ETMEK (BİR OLMAK)

Karanlık ve Aydınlık Taraf’ın savaşıyla makro düzeyde bir “ikilik” gördüğümüz Star Wars’ta mikro düzeyde bir “birlik” görürüz. Akıllıca değil mi?

Tabii ki Tao ve diğer tüm doğu felsefelerinde yer alan “birlik” düşüncesi Star Wars’ta atlanamazdı. Batılılara iyi ve kötünün savaşıyla istediğini veren Lucas, Tao’nun özünden kopmayarak bu ikiliği nasıl yok edilebileceğini incelikle anlatır.

Star Wars Bölüm V’te Luke ve Yoda arasında geçen aşağıdaki diyalogda, Yoda ikiliği sorularımızla bizim yarattığımızdan bahseder:

Luke: İyiyle kötüyü nasıl ayırt edeceğim?

Yoda: Edersin. Huzur içinde sakinleştiğinde eylemsiz kaldığında. Sorulardan arındır zihnini.

Star Wars Bölüm I’de Qui-Gon, pod yarışından önce Anakin’e şöyle der:

Hisset, düşünme. İçgüdülerini kullan.

Star Wars Bölüm IV’te Luke, Millennium Falcon’da ışın kılıcıyla antrenman yapmaktadır. Kendisine ateş eden topu engellemeye çalışırken her seferinde yaralanır.

O sırada Obi-Wan şöyle der:

Bu sefer bilincini serbest bırak, içgüdülerinle hareket et.

Bu sözlerinden sonra Obi-Wan, Luke’un kafasına bir kask geçirir ve ondan görmeden dövüşmesini ister.

Luke: Böyle hiçbir şey göremiyorum. Nasıl dövüşebilirim ki?

Obi-Wan: Gözlerin seni yanıltabilir. Onlara güvenme. Duyularını serbest bırak.

Obi-Wan’ın Luke’un kafasına kask geçirip onun görmeden dövüşmesini istemesinin sebebi aslında ikilik düşüncesini yani dualiteyi yok etmek istemesidir.

Obi-Wan, özneyle-nesne ya da yapanla-yapılan ikiliğini yıkmak için özneyi yani göreni ortadan kaldırıyor. Ortada bir gören olmadığında da öznenin nesneyle bütünleşmesinden başka bir çaresi kalmıyor. Luke, o topu görmediği için onu hissetmek zorunda kalıyor ve bu da onu o topla “bir” yapıyor.

Chuang Tzu’nun Tao’nun Doğası kitabında Kasap Ting’in hikayesine yer verilir.

Kasap Ting, hükümdar Wen Hui için bir öküzü kesmektedir. Elinin her hareketi, omuzlarının her silkilmesi, dizinin her bir bükülmesi, kopan etin her bir sesi ve bıçağın kayması mükemmel bir uyum içindedir.

Bu uyum karşısında efendi Wen Hui hayranlığını gizleyemez ve şöyle der:

Olağanüstü. Yöntemin kusursuz.

Kasap Ting, bıçağını bırakıp şöyle der:

Benim izlediğim şey tüm yöntemlerin de ötesinde olan Tao’dur.

Öküz kesmeye başladığım ilk zamanlarda, öküzü bir bütün olarak görüyordum.

Üç yıl sonra, artık o öküzü bir bütün olarak görmemeye başladım.

Ayrımlarını fark ettim.

Şimdiyse gözlerimle bakmıyorum.

Tüm benliğimle kavrıyorum.

Duyularımı bir kenara bırakıyor,

Doğanın rehberliğinde, bir planı olmadan çalışan ruhumu takip ediyorum.

Obi-Wan ve Kasap Ting aslında aynı şeyi söyler.

Obi-Wan: Gözlerin seni yanıltabilir. Onlara güvenme. Duyularını serbest bırak.

Kasap Ting: Şimdiyse gözlerimle bakmıyorum. Tüm benliğimle kavrıyorum. Duyularımı bir kenara bırakıyor. Doğanın rehberliğinde, bir planı olmadan çalışan ruhumu takip ediyorum.

Luke kendisine ateş eden topu görmeden çok daha iyi bir şekilde dövüşür. Bunun üzerine Obi-Wan şöyle der:

Daha geniş bir dünyaya ilk adımını attın.

Tao Te Ching’in 69. bölümünde şöyle bir ifade geçer:

İşte bu sebeple

İleriye doğru hareket et ama ayaklarını kullanma.

Tut ama kollarını kullanma.

Kes ama kılıcını kullanma.

Dövüş ama kendi gücünü kullanma.

İşte Luke, duyularını serbest bırakarak yani görmek için gözlerini kullanmayarak özneyle nesnenin ayrı olmadığı, yapanla yapılanın bir olduğu dünyaya ilk adımını adar. Bu dünyada dualiteye yer yoktur. Çünkü her şey “bir”dir.

Tao Te Ching’in 1. bölümünde bu ikilikten bahsedilir:

Tao ve harici alem farklıymış gibi görünseler de,

Gerçekte bir ve aynıdırlar;

Tek fark bizim onları nasıl tanımladığımızdadır.

Bu birlik o denli derin, o denli gizemlidir;

O denli derin, o denli yücedir!

O gerçeğin ötesinde hakikat,

Bütün bilinmezlere uzanan yol

Ve her şeyin özüne açılan kapıdır.

Obi-Wan’ın Luke’a bahsettiği “daha geniş dünya” aslında “her şeyin özüne açılan kapıdır”.

Star Wars Bölüm IV’te Luke uzay aracıyla Ölüm Yıldızı’nın içine girmektedir. O sırada Obi-Wan’ın ruhani kişiliğinin sesini duyar.

Obi-Wan: Luke, hislerine güven. Güç’ü kullan Luke. Bırak Güç aksın.

Bunu duyan Luke komuta üssünden gelen tüm uyarılara rağmen hedefleme bilgisayarını kapatır ve kendisini Güç’ün rehberliğine bırakır.

Kasap Ting’i hatırlayalım:

Duyularımı bir kenara bırakıyor, doğanın rehberliğinde, bir planı olmadan çalışan ruhumu takip ediyorum.

SONSUZ ŞİMDİNİN GÜCÜ

Geçmiş ve geleceği de aynen doğru-yanlış ve iyi-kötü gibi bir ikilik olarak düşünebiliriz. İkiliği yok edip birliği hakim kılmak için yapılması gerekenleri Qui-Gon anlatsın.

Star Wars Bölüm I’de Obi-Wan ile Qui-Gon arasında şöyle bir diyalog geçer:

Qui-Gon: Endişelerini merkezine koyma Obi-Wan. Tüm dikkatini ait oldukları yere, bu ana ve buraya ver.

Kenobi: Ama Usta Yoda geleceğin farkında olmam gerektiğini söyledi.

Qui-Gon: Ama karşılığında şu anı vererek değil. Yaşayan gücün farkında ol, genç Padawan.

Tao Te Ching’in 9. bölümünde şimdi burada olmaktan bahsedilir:

Önündeki işle meşgul ol,

Yaptığın işlerde benliğini bir kenara it.

Evrenle buluşmanın yolu işte budur;

Tao’ya ulaşmanın yolu budur.

Tao Te Ching’in 14. bölümünde ebedi Tao’nun sırrı verilir:

Bütün başlangıçların ötesinde olan O’nu bilirsen

Burada ve şimdi olan her şeyi bilirsin.

Şu andaki her şeyi bilirsen

Ebedi Tao’yu bilirsin.

Star Wars Bölüm I’de Qui-Gon, pod yarışından önce Anakin’e şöyle der:

Unutma, bu ana konsantre ol.

Qui-Gon’un midichlorian’larla ilgili söylediklerini hatırlayalım:

Onlar devamlı bizimle konuşurlar ve Güç’ün dileğini söylerler. Zihnini sakinleştirmeyi öğrendiğinde, onların seninle konuştuklarını duyacaksın.

Tao Te Ching’in 21. bölümünde ise bize gücün dileğini fısıldayan midichlorian’ları işitmenin sırrından bahsedilir:

Bütün bunları biliyor hale nasıl geldim?

O ismin ta kendisi anlattı bana;

O isim ki

Tam burada

Tam şimdi

İşitilmektedir.

BENSİZLİĞİN GÜCÜ

Star Wars’taki cumhuriyetin koruyucu şövalyeleri Jedi’ların “bensiz” yani “selfless” olduklarından bahsedilir.

Anakin Star Wars Bölüm III’te Palpatine’le konuşurken şöyle der:

Jedi’lar bensizdir. Sadece başkalarını düşünürler.

Tao Te Ching 17. bölümde bensizlik şöyle anlatılır:

Kendi varlığını hiçbir şekilde işin içine katmadan,

Sadece Tao’yu bilmek

Erişebilecek en üst noktadır.

…

Esas yönetici çok az konuşur,

Ama sözlerine paha biçilemez.

Kendisi için hiçbir menfaat beklemeden çalışır

Ve ardından hiçbir iz bırakmaz

Her şey olup bittikten sonra insanlar,

“Her şey kendiliğinden oldu” der.

ODAĞIN GÜCÜ

Star Wars Bölüm I’de Qui-Gon, Anakin’e şöyle der:

Unutma Anakin, odağın gerçekliğini belirler.

Burada Qui-Gon “odağın gerçekliğini belirler” diyerek bakış açısının kişinin dünyasını yaratmadaki etkisinden bahseder.

Mevlana şöyle der:

Can konağını aramadaysan, cansın;
Bir lokma ekmek arıyorsan ekmeksin,
Bir damla su arıyorsan susun,
Zulmün peşindeysen zalimsin,
Aşkı arıyorsan aşıksın,
Gönlün neye kapılmışsa O’sun sen.
Şu nükteyi biliyorsan, işi biliyorsun demektir:
Neyi arıyorsan O’sun sen.

ZİHNİ BOŞALTMANIN GÜCÜ

Star Wars Bölüm V’te Luke, Yoda’yla konuşurken kendisini bir şeyin çağırdığını fark eder. Ve oraya doğru hareket eder.

Luke: Ne var orada?

Yoda: Yanında götürdüğün her şey.

Yoda, burada “yanında götürdüğün her şey” diyerek aslında Luke’un zihnindekileri kasteder. Luke, gittiği her yere aklında ne varsa onları da götürür. Geçmişin kaygılarını, geleceğe dair beklentilerini, o an yaptığı bir şeyin olası sonuçlarını, kaybetme ihtimalini, kazandığında yaşayacağı şöhreti…

Star Wars Bölüm V’te Yoda şöyle der:

Şimdiye kadar öğrendiklerin unutulmalı.

Yoda, “şimdiye kadar öğrendiklerin unutulmalı” diyerek çözümün zihnin boşaltılmasında olduğunu söyler.

Zhuangzi’de Yan Hui ve Konfüçyus arasında şöyle bir diyalog geçer:

Yan Hui: Geliştim.

Konfüçyus: Ne demek istiyorsun bununla?

Yan Hui: Oturup her şeyi unuttum.

Konfüçyus: Oturup her şeyi unutmakla neyi kastediyorsun?

Yan Hui: Dört uzvumun ve vücudumun kaybolmasına izin veriyorum, algımı ve düşüncelerimi fiziksel vücudumdan bir kenara atıyorum, bilgiden kurtuluyorum ve Yol ile uyum içinde oluyorum. Oturup her şeyi unutmakla bunu demek istiyorum.

Konfüçyus: Yol ile uyum içinde biri olarak artık tercihlerle işin kalmaz; dönüşmüş birisi olarak katılıkla işin olmaz. Yani gerçekten de olağanüstü birisin. Senin hizmetkarın olmak istemek dışında elimden bir şey gelmez.

Zhuangzi’de geçen ağaç oymacılığı yapan Qing’in hikayesindeki zihin orucu tam da Yoda’nın anlattığı şeydir:

Hükümdar, Qing’in yaptığı çan standından çok etkilenir.

Hükümdar: Hangi teknik sayesinde bu güzellikteki ağaçtan oyulmuş standları yapabiliyorsun?

Qing: Ben sadece basit bir zanaatkarım. Hangi teknikten söz edebilirim ki? Bir çan standı yapmaya hazır olduğumda benim için en önemli şey enerjimi tüketmemek oluyor. Bu yüzden zihnimi sakinleştirmek için zihin orucu tutuyorum.

Üç gün oruç tuttuktan sonra, zafer ya da övgüler, ünvan ya da para atık zihnimde bir sorun teşkil etmiyor.

Beş gün sonra, suçlama ya da alkış, yetenek ya da sakarlık düşünceleri de zihnimi terk etmiş oluyor.

Ve en sonunda yedi gün oruç tuttuktan sonra, o kadar sakin oluyorum ki bir vücudum ve dört uzvum olduğunu unutuyorum.

Yoda “Şimdiye kadar öğrendiklerin unutulmalı” diyor. Kastettiği ise aklı ve onun oluşturduğu her şeyi aradan çıkarmak.

AŞKIN GÜCÜ

Star Wars’ta üçleme başına bir aşk düşüyor. İmparatorluk üçlemesinde Han Solo ve Leia arasındaki aşka; cumhuriyet üçlemesinde de Anakin ve Padme arasındaki aşka şahit oluyoruz.

Han Solo ve Leia arasındaki aşk o kadar klişe ki, tüm filmin atmosferine zarar veriyor. Anakin ve Padme arasındaki aşk ise tutkunun merkezde olması dışında bir şey söylemiyor. Ama Anakin sayesinde bir Jedi’ın bir prensese nasıl yürüdüğünü öğreniyoruz. Padme’nin Anakin ile birlikte Naboo’daki sahnelerini hatırlayalım.

Benim burada esas dikkatimi çeken şeyse Anakin’in Star Wars Bölüm II’de ettiği bir laftır.

Anakin ile Padme arasında Star Wars Bölüm II’de şöyle bir diyalog geçer:

Padme: Sevmeye izniniz var mı? Jedi’lar için sevmenin yasak olduğunu zannediyordum.

Anakin: Bağlanma yasak. Tutku yasak. Birlikte yanmak* ki ben bunu koşulsuz aşk olarak tanımlıyorum, o da Jedi’ların hayatında olmazsa olmazdır. Yani sevmeye cesaretlendiriliyoruz diyebilirsin.

Bu kısım tamamen yoruma açık. Yukarıda *birlikte yanmak olarak çevirdiğim kısımda Anakin “compassion” sözcüğünü kullanıyor. Kelime Türkçe’ye “merhamet” ya da “şefkat” olarak çevriliyor. İngilizce’de ise “başkasının acısını hissedip, o acıyı azaltmaya yönelik bir çabada bulunma” olarak kullanılıyor. Kelimenin Latince kökü ise “com” ve “pati”den yani “birlikte” ve “acı çekmek” sözcüklerinden geliyor.

Tam da bu noktada Mevlana’nın 3 Kelebek şiirini hatırlayalım:

Hepimiz mum ateşi önündeki üç kelebek gibiyiz
Aşıklar cihanında bir efsaneyiz her birimiz
İlki ateşe yaklaşmış ve demiş:
Ben aşkı biliyorum, aşkı anlıyorum
İkincisi kanadının ucunu hafifçe ateşe dokundurmuş ve demiş ki:
Aşkın ateşiyle yandım
Üçüncüsü kendini ateşin ta ortasına atmış ve şöyle demiş
Evet, evet, budur işte gerçek aşk budur!

The post STAR WARS: FELSEFENİN GÜCÜ appeared first on Cevap İşareti.