KIZ: Yaa, her şey ne güzel gidiyordu. Neden Star Wars konusunu açtın ki?

BEN: Ne biliyim, her şey o kadar güzel gidiyordu ki, şansımı deneyim dedim.

Star Wars Bölüm III’te Yoda, Anakin’e şöyle der:

Ölüm yaşamın doğal bir parçasıdır. Sevinç duy çevrende Güç’e dönüşenler için.

Tao Te Ching’deki 32. bölüm ise şöyledir:

Nehirler ve dereler okyanustan doğar;

Tüm yaratılış Tao’dan doğar.

Nasıl ki tüm sular okyanus olmak için

Geriye akarsa

Tüm yaratılış da Tao olmak üzere

Geriye döner.

Star Wars Bölüm V’te Yoda Güç’ün her yerde olduğundan bahseder:

Ne kadar da güçlüdür o. Hayat doğurur onu, büyütür. Enerjisi bizi çevreler. Etrafımızı kaplar. Işıl ışılız biz. Sadece et ve kemik değiliz.

Etrafındaki Güç’ü hissetmelisin. Seninle benim aramdaki, ağaçtaki, taştaki, her yerdeki… Gemiyle, toprak arasındaki.

Tao Te Ching’deki 33 ve 54. bölümler Tao’nun her yerde olduğu üzerinedir.

33. bölüm:

Tao her yana akar,

Hem soldaki hem de sağdaki her şeyi doldurur.

Her şey varlığını ona borçludur.

O da hiçbirini inkar etmez.

Tao ebedidir.

Birini diğerine tercih etmez.

Her şeyi tamamına erdirir,

Ama hiçbiri bunun farkında olmaz.

54. bölüm:

Tao her yerdedir,

O her şeye dönüşmüştür.

Tao Te Ching 65. bölümde ise Güç ve Erdem arasındaki ilişkiyi görürüz. (Te = Erdem)

Tao ile Te’nin nasıl işlediğini bilen kişi

Evrenin işleyişini de biliyor demektir.

Tao, Te’yi kendi varlığından ortaya çıkarır.

Te her yana doğru yayılıp genişleyerek

Bu alemin her köşesine nüfuz eder.

Ve tüm yaratılışın ihtişamını meydana getirir.

Evrene yol gösteren hareket budur.

Her şeyi ilk yuvalarına doğru yönlendiren itkisel güç budur.

Star Wars Bölüm I’de ise Qui-Gon Jinn, Anakin’e midichlorian’lardan bahseder:

Midichlorian’lar olmadan hayat var olmaz ve Güç’ün anlamını asla bilemeyiz.

Onlar devamlı bizimle konuşurlar ve Güç’ün dileğini söylerler. Zihnini sakinleştirmeyi öğrendiğinde, onların seninle konuştuklarını duyacaksın.

Tao Te Ching 37 ve 51. bölümlerde midichloarin’ları görürüz.

37. bölüm:

Tao bir eylemde bulunmaz,

Ama her türlü eylemin kökünde o vardır.

Tao hareket etmez,

Ama tüm yaratılışın kaynağında o vardır.

51. bölüm:

Tao

Her şeye yaşam verir.

Hsin Hsin Ming tarafından yazılan en eski Zen şiiri şöyledir:

Apaçık gerçeğe ulaşmak mıdır istediğin?

Bırak artık öyleyse bu doğru-yanlış kaygılarını

Aslında doğru-yanlış çelişkisi

İnsan zihninin bir hastalığından başka bir şey değildir.

Mevlana da şöyle der:

Doğru ve yanlışın ötesinde bir yer var. Seninle orada buluşalım.

Star Wars Bölüm III’te Palpatine, Anakin’e şöyle der:

Sith ve Jedi hemen hemen her şekilde birbirine benzer. Daha fazla güç tutkuları da dahil olmak üzere.

Star Wars Bölüm V’te Luke ve Yoda arasında geçen aşağıdaki diyalogda, Yoda ikiliği sorularımızla bizim yarattığımızdan bahseder:

Luke: İyiyle kötüyü nasıl ayırt edeceğim?

Yoda: Edersin. Huzur içinde sakinleştiğinde eylemsiz kaldığında. Sorulardan arındır zihnini.

Star Wars Bölüm I’de Qui-Gon, pod yarışından önce Anakin’e şöyle der:

Hisset, düşünme. İçgüdülerini kullan.

O sırada Obi-Wan şöyle der:

Bu sefer bilincini serbest bırak, içgüdülerinle hareket et.

Luke: Böyle hiçbir şey göremiyorum. Nasıl dövüşebilirim ki?

Obi-Wan: Gözlerin seni yanıltabilir. Onlara güvenme. Duyularını serbest bırak.

Chuang Tzu’nun Tao’nun Doğası kitabında Kasap Ting’in hikayesine yer verilir.

Kasap Ting, hükümdar Wen Hui için bir öküzü kesmektedir. Elinin her hareketi, omuzlarının her silkilmesi, dizinin her bir bükülmesi, kopan etin her bir sesi ve bıçağın kayması mükemmel bir uyum içindedir.

Bu uyum karşısında efendi Wen Hui hayranlığını gizleyemez ve şöyle der:

Olağanüstü. Yöntemin kusursuz.

Kasap Ting, bıçağını bırakıp şöyle der:

Benim izlediğim şey tüm yöntemlerin de ötesinde olan Tao’dur.

Öküz kesmeye başladığım ilk zamanlarda, öküzü bir bütün olarak görüyordum.

Üç yıl sonra, artık o öküzü bir bütün olarak görmemeye başladım.

Ayrımlarını fark ettim.

Şimdiyse gözlerimle bakmıyorum.

Tüm benliğimle kavrıyorum.

Duyularımı bir kenara bırakıyor,

Doğanın rehberliğinde, bir planı olmadan çalışan ruhumu takip ediyorum.

Obi-Wan ve Kasap Ting aslında aynı şeyi söyler.

Obi-Wan: Gözlerin seni yanıltabilir. Onlara güvenme. Duyularını serbest bırak.

Kasap Ting: Şimdiyse gözlerimle bakmıyorum. Tüm benliğimle kavrıyorum. Duyularımı bir kenara bırakıyor. Doğanın rehberliğinde, bir planı olmadan çalışan ruhumu takip ediyorum.

Luke kendisine ateş eden topu görmeden çok daha iyi bir şekilde dövüşür. Bunun üzerine Obi-Wan şöyle der:

Daha geniş bir dünyaya ilk adımını attın.

Tao Te Ching’in 69. bölümünde şöyle bir ifade geçer:

İşte bu sebeple

İleriye doğru hareket et ama ayaklarını kullanma.

Tut ama kollarını kullanma.

Kes ama kılıcını kullanma.

Dövüş ama kendi gücünü kullanma.

Tao Te Ching’in 1. bölümünde bu ikilikten bahsedilir:

Tao ve harici alem farklıymış gibi görünseler de,

Gerçekte bir ve aynıdırlar;

Tek fark bizim onları nasıl tanımladığımızdadır.

Bu birlik o denli derin, o denli gizemlidir;

O denli derin, o denli yücedir!

O gerçeğin ötesinde hakikat,

Bütün bilinmezlere uzanan yol

Ve her şeyin özüne açılan kapıdır.

Star Wars Bölüm IV’te Luke uzay aracıyla Ölüm Yıldızı’nın içine girmektedir. O sırada Obi-Wan’ın ruhani kişiliğinin sesini duyar.

Obi-Wan: Luke, hislerine güven. Güç’ü kullan Luke. Bırak Güç aksın.

Kasap Ting’i hatırlayalım:

Duyularımı bir kenara bırakıyor, doğanın rehberliğinde, bir planı olmadan çalışan ruhumu takip ediyorum.

Star Wars Bölüm I’de Obi-Wan ile Qui-Gon arasında şöyle bir diyalog geçer:

Qui-Gon: Endişelerini merkezine koyma Obi-Wan. Tüm dikkatini ait oldukları yere, bu ana ve buraya ver.

Kenobi: Ama Usta Yoda geleceğin farkında olmam gerektiğini söyledi.

Qui-Gon: Ama karşılığında şu anı vererek değil. Yaşayan gücün farkında ol, genç Padawan.

Tao Te Ching’in 9. bölümünde şimdi burada olmaktan bahsedilir:

Önündeki işle meşgul ol,

Yaptığın işlerde benliğini bir kenara it.

Evrenle buluşmanın yolu işte budur;

Tao’ya ulaşmanın yolu budur.

Tao Te Ching’in 14. bölümünde ebedi Tao’nun sırrı verilir:

Bütün başlangıçların ötesinde olan O’nu bilirsen

Burada ve şimdi olan her şeyi bilirsin.

Şu andaki her şeyi bilirsen

Ebedi Tao’yu bilirsin.

Star Wars Bölüm I’de Qui-Gon, pod yarışından önce Anakin’e şöyle der:

Unutma, bu ana konsantre ol.

Qui-Gon’un midichlorian’larla ilgili söylediklerini hatırlayalım:

Onlar devamlı bizimle konuşurlar ve Güç’ün dileğini söylerler. Zihnini sakinleştirmeyi öğrendiğinde, onların seninle konuştuklarını duyacaksın.

Tao Te Ching’in 21. bölümünde ise bize gücün dileğini fısıldayan midichlorian’ları işitmenin sırrından bahsedilir:

Bütün bunları biliyor hale nasıl geldim?

O ismin ta kendisi anlattı bana;

O isim ki

Tam burada

Ve

Tam şimdi

İşitilmektedir.

Anakin Star Wars Bölüm III’te Palpatine’le konuşurken şöyle der:

Jedi’lar bensizdir. Sadece başkalarını düşünürler.

Tao Te Ching 17. bölümde bensizlik şöyle anlatılır:

Kendi varlığını hiçbir şekilde işin içine katmadan,

Sadece Tao’yu bilmek

Erişebilecek en üst noktadır.

…

Esas yönetici çok az konuşur,

Ama sözlerine paha biçilemez.

Kendisi için hiçbir menfaat beklemeden çalışır

Ve ardından hiçbir iz bırakmaz

Her şey olup bittikten sonra insanlar,

“Her şey kendiliğinden oldu” der.

Star Wars Bölüm I’de Qui-Gon, Anakin’e şöyle der:

Unutma Anakin, odağın gerçekliğini belirler.

Mevlana şöyle der:

Can konağını aramadaysan, cansın;
Bir lokma ekmek arıyorsan ekmeksin,
Bir damla su arıyorsan susun,
Zulmün peşindeysen zalimsin,
Aşkı arıyorsan aşıksın,
Gönlün neye kapılmışsa O’sun sen.
Şu nükteyi biliyorsan, işi biliyorsun demektir:
Neyi arıyorsan O’sun sen.

Star Wars Bölüm V’te Luke, Yoda’yla konuşurken kendisini bir şeyin çağırdığını fark eder. Ve oraya doğru hareket eder. 

Luke: Ne var orada?

Yoda: Yanında götürdüğün her şey.

Star Wars Bölüm V’te Yoda şöyle der:

Şimdiye kadar öğrendiklerin unutulmalı.

Zhuangzi’de Yan Hui ve Konfüçyus arasında şöyle bir diyalog geçer:

Yan Hui: Geliştim.

Konfüçyus: Ne demek istiyorsun bununla?

Yan Hui: Oturup her şeyi unuttum.

Konfüçyus: Oturup her şeyi unutmakla neyi kastediyorsun?

Yan Hui: Dört uzvumun ve vücudumun kaybolmasına izin veriyorum, algımı ve düşüncelerimi fiziksel vücudumdan bir kenara atıyorum, bilgiden kurtuluyorum ve Yol ile uyum içinde oluyorum. Oturup her şeyi unutmakla bunu demek istiyorum.

Konfüçyus: Yol ile uyum içinde biri olarak artık tercihlerle işin kalmaz; dönüşmüş birisi olarak katılıkla işin olmaz. Yani gerçekten de olağanüstü birisin. Senin hizmetkarın olmak istemek dışında elimden bir şey gelmez.

Zhuangzi’de geçen ağaç oymacılığı yapan Qing’in hikayesindeki zihin orucu tam da Yoda’nın anlattığı şeydir:

Hükümdar, Qing’in yaptığı çan standından çok etkilenir.

Hükümdar: Hangi teknik sayesinde bu güzellikteki ağaçtan oyulmuş standları yapabiliyorsun?

Qing: Ben sadece basit bir zanaatkarım. Hangi teknikten söz edebilirim ki? Bir çan standı yapmaya hazır olduğumda benim için en önemli şey enerjimi tüketmemek oluyor. Bu yüzden zihnimi sakinleştirmek için zihin orucu tutuyorum.

Üç gün oruç tuttuktan sonra, zafer ya da övgüler, ünvan ya da para atık zihnimde bir sorun teşkil etmiyor. 

Beş gün sonra, suçlama ya da alkış, yetenek ya da sakarlık düşünceleri de zihnimi terk etmiş oluyor.

Ve en sonunda yedi gün oruç tuttuktan sonra, o kadar sakin oluyorum ki bir vücudum ve dört uzvum olduğunu unutuyorum.

Anakin ile Padme arasında Star Wars Bölüm II’de şöyle bir diyalog geçer:

Padme: Sevmeye izniniz var mı? Jedi’lar için sevmenin yasak olduğunu zannediyordum.

Anakin: Bağlanma yasak. Tutku yasak. Birlikte yanmak* ki ben bunu koşulsuz aşk olarak tanımlıyorum, o da Jedi’ların hayatında olmazsa olmazdır. Yani sevmeye cesaretlendiriliyoruz diyebilirsin.

Tam da bu noktada Mevlana’nın 3 Kelebek şiirini hatırlayalım:

Hepimiz mum ateşi önündeki üç kelebek gibiyiz
Aşıklar cihanında bir efsaneyiz her birimiz
İlki ateşe yaklaşmış ve demiş:
Ben aşkı biliyorum, aşkı anlıyorum
İkincisi kanadının ucunu hafifçe ateşe dokundurmuş ve demiş ki:
Aşkın ateşiyle yandım
Üçüncüsü kendini ateşin ta ortasına atmış ve şöyle demiş
Evet, evet, budur işte gerçek aşk budur!

Bir Zen şiiri bunu Kırkayak örneğiyle anlatıyor:

Kırkayak mutlu ve sakindi,
Ta ki karşısına bir kurbağa çıkıp
Şakayla karışık, söyle bakalım
Hangi ayak hangisini takip eder
Diye soruncaya kadar.
Bu kırkayağın kafasını
Öyle bir karıştırdı ki
Dikkati dağıldı zavallının
Ve bir hendeğe yuvarlanıverdi
Nasıl yürüyeceğini düşünerek.

Neyi en fazla arzulamıyorsak tam olarak onu elde ediyoruz.

Daniel Wagner

Düşünmeyi bırak ve problemlerin son bulsun.

Lao-Tzu

Salinger’in Zen bakış açısının en yoğun hissedildiği öyküsü Teddy’de şöyle bir ifade geçer:

Adem’in cennette yediği o elmayı bilirsiniz, Kutsal Kitap’ta geçer. O elmada ne vardı biliyor musunuz? Mantık. Mantık ve akıl işleri. Elmanın içindekiler sadece bunlardı. İşte -diyeceğim şu ki- her şeyi olduğu gibi, gerçekten görmek istiyorsanız, aklı-mantığı kusup çıkaracaksınız içinizden.

Zhuangzi’de akıl orucundan bahsedilir:

Akıl orucu tutmalısın. Sana söyleyeyim, aklını dinlediğin sürece hiçbir şey elde edemezsin. Sadece aklını rehber edinenlerin, Aydınlık Cennet’te oldukları söylenemez.

Kahramanımız yüce insan Alan Watts der ki:

Hayat bir danstır. Dans ederken bir yere varmaya çalışmazsın. Dansın anlamı ve amacı dans etmektir.

Bir Zen Budist’i olan Ikkyū da der ki:

Varış noktam olmadığında, hiç kaybolmadım.

Nacer Khemir’in Bab’Aziz filminde şöyle bir replik geçer.

Yürümen yeterli, sadece yürü. Davet edilenler yollarını bulacaktır.

Bir varoluşçu olan Martin Buber ise şöyle der:

Tüm yolculuklar yolcunun bilmediği gizli varış noktaları içerir.

Bir matematikçi olan Lewis Carol’ın Alice Harikalar Diyarında kitabında şöyle bir ifade geçer:

Eğer nereye gideceğini bilmiyorsan tüm yollar seni oraya götürür.

Laozi, Tao Te Ching’de şöyle der:

Bir devlet yöneteceksen bilinen bir planın olsun.

Bir savaş kazanacaksan bilinmeyen bir planın olsun.

Evreni ele geçireceksen hiçbir planın olmasın.

Bırak evren ihtişamını sana kendi göstersin.

Daniel Pink’in Johnny Bunko’nun Maceraları çizgi romanına göre ilk kural: Plan diye bir şey yoktur!

Gelecekteki her adımını önceden belirleyip varmayı planladığın yere varabileceğini düşünmek insana güzel geliyor.

Ama bu sadece bir fantezi. Dünya değişkendir. Bundan on yıl sonra işin gereği Hindistan’da yaşıyor olabilirsin. Çalıştığın sektör ortadan kalkmış bile olabilir. Ve sen değişirsin. Gizli bir yeteneğini keşfedebilirsin.

Aşık olup Tahiti’ye taşınabilirsin.*

Kahramanımız Alan Watts, The Way of Zen kitabında der ki:

Amaçsız, kendine yeten bir “sonsuz şimdi” yaşamı uyanıştır. Aklında bir sonuç olduğu halde uygulamalara girişmek, bir gözün uygulamada diğer gözün de sonda olması demektir. Bu da samimiyet ve konsantrasyon yokluğu demek olacaktır.

Hinduzim’in kutsal metni Bhgavad Gita’da ise şöyle denir:

Yalnızca eylem üzerinde hakimiyetin vardır, asla eylemin meyveleri üzerinde değil. Eylemin meyveleri için yaşama ama kendini faaliyetsizliğe de kaptırma.

En eski Zen şiirinin başlangıcı şöyledir:

Seçmekten ayırmaktan kaçınır

Bunun dışında eksiksiz yol (Tao) zorluk içermez

Hoşlanmaktan, hoşlanmamaktan vazgeç,

İşte o zaman her şeyi açıkça anlayacaksın

Bir kıl kadar fark vardır,

Yer ve gök arasında

Apaçık gerçeğe ulaşmak mıdır istediğin?

Bırak artık öyleyse bu doğru-yanlış kaygılarını

Aslında doğru yanlış çelişkisi

İnsan zihninin bir hastalığından başka bir şey değildir.

Mevlana da der ki:

Doğru ve yanlış tüm kavramların ötesinde bir yer var. Seninle orada buluşacağım.

Mevlana Divan-ı Kebir’de de şöyle der:

İkiliği kaldırıp attım, gördüm ki tektir iki dünya

Benim aradığım odur, bildiğim odur, gördüğüm odur, çağırdığım odur

O ilktir, o sondur, o dışarıdadır, o içeridedir

Bildiğim tek odur ya hu, ya hu insan !

Alan Watts’a göre:

Hayat bir nefestir. Nefesini tutmaya çalışırsan hayatını kaybedersin. Hayatını kurtarmak isteyen onu önce kaybetmeli.

Mevlana ise şöyle der:

Başkalarının söylediği gibi yaparken kördüm

Başkaları çağırdığında geldiğimde kayıptım

Sonra herkesi bıraktım, kendimi de.

O zaman herkesi buldum, kendimi de.

Tao Te Ching’de ise şöyle bir ifade geçer:

Eğer yeniden doğmak istiyorsan ölmene izin ver. Eğer her şeyin sana verilmesini istiyorsan her şeyden vazgeç.

Be Here Now kitabının yazarı ve aynı zamanda ruhani bir lider olan Ram Dass der ki:

Her şeyden vazgeçtiğin sürece, hepsine sahip olabilirsin.

Ch’ing-Yuan’ın ünlü bir sözü şöyledir:

Otuz yıl sürecek Zen çalışmama başlamadan önce

Dağları dağ, suları su olarak görürdüm.

Daha derin bir bilgi seviyesine ulaşınca

Öyle bir noktaya geldim ki

Artık ne dağları dağ

Ne de denizleri deniz olarak görebiliyordum.

Fakat şimdi işin temeline ulaşmış

Ve huzurlu bir durumdayım

Bir kere daha dağları dağ

Denizleri Deniz olarak görmeye başladım.

T. S. Elliot’ın Küçük Gidding şiirinde şöyle bir ifade geçer:

Araştırmaya devam edeceğiz durmaksızın

Ve sonucu bütün araştırmalarımızın

Ulaşmak olacak başladığımız yere

Ve bilmek olacak o yeri ilk kez için.

It there’s one thing I’ve learned from you, it’s that I should do what I think is right, and not to worry about the consequences.

House MD – S06E06

Kasap Ting, hükümdar Wen Hui için bir öküzü kesmektedir. Elinin her hareketi, omuzlarının her silkilmesi, dizinin her bir bükülmesi, kopan etin her bir sesi ve bıçağın kayması mükemmel bir uyum içindedir.

Bu uyum karşısında efendi Wen Hui hayranlığını gizleyemez ve şöyle der:

Olağanüstü. Yöntemin kusursuz.

Kasap Ting, bıçağını bırakıp şöyle der:

Benim izlediğim şey tüm yöntemlerin de ötesinde olan Tao’dur.

Öküz kesmeye başladığım ilk zamanlarda, öküzü bir bütün olarak görüyordum.

Üç yıl sonra, artık o öküzü bir bütün olarak görmemeye başladım.

Ayrımlarını fark ettim.

Şimdiyse gözlerimle bakmıyorum.

Tüm benliğimle kavrıyorum.

Duyularımı bir kenara bırakıyor,

Doğanın rehberliğinde, bir planı olmadan çalışan ruhumu takip ediyorum.