Ching adında bir zanaatkar, hükümdar tarafından kraliyet çanlarına ahşap süslemeler yapmakla görevlendirilmiştir. Bir gösteriyle ağaçları oyar ve onlara olağanüstü şekiller verir. Hükümdar o süslemeleri görünce hayranlığını gizleyemez ve Ching’e sorar.

Hükümdar: Bu kadar güzel eserler yapabilmenin sırrı da nedir? Hangi yöntem mümkün kılar bunları?

Ching: Ben sadece kendi halinde bir zanaatkarım. Hangi tekniğe sahip olabilirim ki? Ağaçtan bir çan yapmaya hazır olduğumda, benim için en önemli şey enerjimi tüketmemek oluyor. Bu yüzden ilk olarak zihnimi sakinleştirmek için oruç tutuyorum.

Üç gün oruç tuttuktan sonra, zafer veya övgü konusundaki endişelerim; elde edeceğim unvan ya da kazanacağım para benim için önemini kaybediyor.

5 gün sonra rezil olacağıma dair düşüncelerimi veya alacağım alkışları; yeteneklerimi ya da sakarlıklarımı da kafamdan atıyorum.

Sonunda 7 gün oruç tuttuktan sonra öylesine sakin bir hale geliyorum ki bir vücudum ve 4 uzvum olduğunu bile unutuyorum.

Bu noktadan sonra beni izleyen bir hükümdar ya da gösterimi sergilediğim bir sahne kalmıyor. Tüm enerjim konsantre oluyor ve dikkatimi dağıtan dışarıdaki her şey kayboluyor.

Yen Hui, komşu eyalette halkını ezen, baskıcı bir yönetici olduğunu duyar. O yöneticiye, doğru yolu göstermek için o eyalete gitmeye karar verir. Fakat Konfüçyüs, Yen Hui’nin o eyalete gitmesine izin vermez.

Yen Hui: Aklıma başka bir şey gelmiyor. Söyle, ne yapmalıyım Konfüçyüs?

Konfüçyüs: Git ve oruç tut, sonra ne yapılması gerektiğini sana söyleyeceğim. Ona doğru yolu göstereceğini düşünürken gerçekten de sana birisinin rehber olabileceğini mi düşünüyorsun? Doğru yolu bulduğunu sanan kişiye Cennetin Işığı kılavuzluk edemez.

Yen Hui: Hui’ler fakirdi. Aylarca et yemediğimiz ve şarap içmediğimiz oldu. Oruçla kastettiğin bu mudur?

Konfüçyüs: Bu oruç kurban için tutulur. Zihin orucu değildir.

Yen Hui: O zaman nedir zihin orucu?

Konfüçyüs: Aklın ve kalbin bir bütün olmalı. Kulaklarınla anlamaya çalışma, kalbinle anlamaya çalış.

Hatta kalbinle de anlamaya çalışma, ruhunla anlamaya çalış.

Dinlemek, kulaklarını tıkar. Kalbini doğru olana yönlendir, ama ruhunu tüm samimiyetinle hep açık tut. Ruhun hep açık olsun ki o şey sende yer bulabilsin. O şeyi yani arzu edilen yolu (Tao’yu) ancak boşlukta bulabilirsin. İşte bu boşluk zihnin orucudur.

Yen Hui: Daha önce oruç tuttuğumda Hui olduğumu hissederdim. Ama zihin orucu tuttuğumda ise Hui olmadığımı fark ettim. Bahsettiğin boşluk bu mudur?

Konfüçyüs: Kesinlikle.

(The Book of Chuang Tzu, Loc: 888-894; Kindle edition).

“Çalışmalarımız gösteriyor ki bu denli keyif alma olgusu sekiz bileşene sahip.

Birincisi, bu deneyim çoğunlukla karşımıza bizim onu tamamlama şansımız olan bir görev olarak çıkıyor.

İkincisi, yaptığımız şeye odaklanmamız gerekiyor.

Üçüncü ve dördüncüsü; bu görevde konsantrasyon, eğer görev belirli hedefler ve anında geri bildirim taşıyorsa gerçekleşebiliyor.

Beşincisi, kişi derin ve çabasız bir şekilde o şeyin içine giriyor ki günlük yaşamın farkındalığı, endişeleri ve hayal kırıklıkları kayboluyor.

Altıncısı, bu keyif veren deneyim kişinin kendi hareketleri üzerinde kontrol algısını sağlıyor.

Yedincisi, benlik olgusu kayboluyor ama ironik bir şekilde ben algısı akış deneyiminden sonra daha güçlü (kompleks ve zengin) bir şekilde ortaya çıkıyor.

Ve sonuncusu, zaman algısı kayboluyor; saatler dakika gibi geçerken dakikalar saatlere dönüşebiliyor.”

(Flow, Mihaly C., Loc: 1123, HarperCollins e-books; 1st edition, August 18, 2008)

Buda öğretisinin Vissudhimogga’da verilen ünlü özeti şöyledir:

Sadece acı çekmek vardır

Çeken yoktur.

İş vardır yapan değil.

Nirvana vardır, onu arayan kimse yoktur.

Yol vardır

Onu kullanan kimse yoktur.

Alan Watts – Zen Yolu

Sf. 82, Şule Yayınları, 1998

KIZ: Benim için bir hiçsin!

ERKEK: Cidden mi? Çünkü ilginçtir; ben de benim için bir hiçim.

Yani, kendimi bir hiç olarak görüyorum da. Daha doğrusu, hiç olmaya çalışıyorum. Bence herkes hiç olmaya çalışmalı zaten.

Neden mi? Şimdi kendini bir “kap” olarak düşün. Bir kap, aynı anda sadece bir şeyle dolabilir değil mi? Yani tamam, içine farklı sıvılardan oluşan bir karışım koyarsın, ama o bile temelde tek şeydir.

Eğer bir kapsan -ki öylesin, öyleyiz yani- senin görevin boş olmaya çalışmak olmalı. Çünkü ancak o zaman sürekli farklı şeylerle dolma ihtimalin olur. Nelerle mi? Aklına gelebilecek her şeyle.

Sürekli tek bir şeyle ya da aynı şeyle dolu olursan, başka bir şey alamazsın o kaba. Ve kap içindekiyle anılır.

Senin görevin içindekini uzun süre tutmamak olmalı.

Sen dol, sonra boşalt. Sonra başka bir şeyle tekrar dol, sonra tekrar boşalt. Ama, senin esas halin hep boş olmalı. Yani hep bir hiç olmalısın.

“Her gün bir yerden göçmek ne iyi. Her gün bir yere konmak ne güzel…”[1]  değil mi?

Aklıma geldi de. Şöyle bir laf var, hani herkesin ağzında: “Kendin ol”. Hayatımda bu laf kadar nefret ettiğim başka bir laf olmadı. Bu, bence birine verilebilecek en kötü tavsiyelerden birisi. Çünkü birine “kendin ol” dersen; kişi o zaman, olduğunu düşündüğü şeyi olmaya çalışır. Yani kabını, içinde var zannettiği şeyle doldurmaya çalışır sadece. Ama bir hiç ol dersen, bir şey olmaya çalışmaz; o zaman olasılıklar sonsuz olur. Her şeyle dolabilir, her şeyi deneyimleyebilir. Her şey olabilir.

“Benim için bir hiçsin” dedin ya, ben de benim için bir hiçim. İkimizin de benim hakkımda böyle düşünmesi çok güzel. Aynı frekanstayız yani.

Konfüçyüs: Hala aklın tarafından kontrol ediliyorsun. Sen oruç tutmalısın. Sana bir şey söyleyeyim, aklını dinlediğin sürece hiçbir şey elde edemezsin. Aklını rehber edinenlerin Aydınlık Cennet’te yeri yoktur.

Yan Hui: Benim ailem fakirdi ve bu yüzden aylarca şarap içmediğim, et yemediğim zamanlar oldu. Oruçla bunu mu kastediyorsun?

Konfüçyus: Hayır. Benim bahsettiğim zihin orucu.

Niyetlerini bir bütün haline getir. Kulaklarınla dinlemektense aklınla dinlemek daha iyi; ama hala daha da iyisi “qi” ile dinlemektir (“qi”, “çi” diye okunur, hayat enerjisi ya da ruh anlamına gelir).

Kulaklar sadece sesi kaydeder, akıl ise yalnızca analiz ve kategorize eder; qi ise boştur ve yeni fikirlere açıktır.

Eğer kendini boşaltırsan, Tao’nun kendisinden başkası sende görünür olmaz. İşte akıl orucuyla bahsettiğim bu boşluktur.

The Book of Chuang-Tzu (Penguin Classics)

İngilizceye Çeviri: Martin Palmer, Elizabeth Breuilly

Loc: 888-894; Kindle edition

Hükümdar: Bu kadar güzel şeyler yapabilmenin sırrı da nedir? Hangi yöntem mümkün kılar bunları?

Qing: Ben sadece kendi halinde bir zanaatkarım. Hangi tekniğe sahip olabilirim ki? Ağaçtan bir çan standı yapmaya hazır olduğumda, benim için en önemli şey enerjimi tüketmemek oluyor.

Bu yüzden, ilk olarak zihnimi sakinleştirmek için zihin orucu tutuyorum.

Üç gün oruç tuttuktan sonra, zafer veya övgü konusundaki endişelerim; elde edeceğim unvan ya da kazanacağım para kafamda bir sorun teşkil etmiyor.

5 gün sonra, yuhalanacağıma dair düşüncelerimi veya alacağım alkışları; yeteneklerimi ya da beceriksizliklerimi de kafamdan atıyorum.

Sonunda 7 gün oruç tuttuktan sonra, öylesine sakin bir halde oluyorum ki bir vücudum ve 4 uzvum olduğunu unutuyorum.

Bu noktadan sonra beni izleyen bir hükümdar ya da gösterimi sergilediğim bir sahne kalmıyor. Tüm becerilerim konsantre oluyor ve dikkatimi dağıtan dışarıdaki her şey kayboluyor.

The Book of Chuang-Tzu (Penguin Classics)

İngilizceye Çeviri: Martin Palmer, Elizabeth Breuilly

Loc: 2870; Kindle edition

Bir oda yapmak için duvarlar bir araya getirilse de

Sadece bir kapı ve bir pencere boşluğu açılarak içine girilip ikamet edilebilir.

Bundan dolayıdır ki,

Bir şey sadece var ise cansız atıl bir kütledir.

Ancak bir hiçliğe sahip ise canı vardır.

Tao Te Ching – XI. Bölüm

Sf. 44, Notos Kitap

İkinci Basım, 2015

Çeviri: Tahsin Ünal

Şan şöhreti arzulama.

Plan yapma.

Bir şeyleri yapmaya çabalama.

Bilgide ustalaşmaya çalışma.

Olanı sıkıca tut.

Ama, onu bir şey olmak için tutma.

Cennetten gelen her şeye kendini ver, ama ona tutunmayı isteme.

Sadece boş ol.

Mükemmel insanın aklı/kalbi ayna gibidir.

Bir şeylerin sonrasını aramaz.

Bir şeyleri aramaz.

Bilgiyi aramaz, sadece cevap verir.

Sonuç olarak da her şeyi halleder ve hiçbir şey ona zarar veremez.

The Book of Chuang-Tzu (Penguin Classics)

İngilizceye Çeviri: Martin Palmer, Elizabeth Breuilly

Loc: 1423; Kindle edition

Çamurlu Yol

Çamurlu bir yolda, Tanzan ve Ekido birlikte yolculuğa çıkmışlar. Bir dönemece geldiklerinde, çamurda karşıya geçmekte zorlanan, ipek kimono ve kuşağıyla çok güzel bir kız görmüşler.

“Haydi gel” demiş Tanzan. Kızı, kucağına alıp çamurlu yolda taşımış. Böylece onun karşıya geçmesini sağlamış.

Ekido, konaklayacakları tapınağa gelene kadar o gece hiç konuşmamış. Sonunda kendini tutamayıp “Biz keşişler, kadınların yanına yaklaşmamalıyız” demiş. “Özellikle de genç ve güzel olanlara. Bu çok tehlikeli. Neden böyle bir şey yaptın ki?” diye de eklemiş.

Tanzan da demiş ki:“Ben kızı orada bıraktım, sen hala onu taşıyor musun?”

Writings From Zen Masters

Penguin Classics Kindle Edition

Sf. 81

Çinliler “Biz daha mahir ressamız, dediler. Rum halkı da dedi ki: “Bizim maharetimiz daha üstündür.”

Padişah “Sizi imtihan edeceğim; bakalım hanginiz davasında haklı?” dedi.

Çinlilerle Rum diyarı ressamları hazırlandılar; Rum diyarı ressamları ilimlerine daha vakıf kişilerdi.

Çin ressamları “Bize bir hususi oda verin, bir oda da sizin olsun” dediler.

Kapıları karşı karşıya iki oda vardı. Bir tanesini Çin ressamlar aldı. Öbürünü̈ de Rum ressamları.

Çinliler, padişahtan yüz türlü boya istediler. Yüce padişah bunun üzerine hazinesini açtı.

Çinlilere her sabah hazineden boyalar verilmekteydi.

Rum ressamları “Pas gidermekten başka ne resim işe yarar ne boya!” dediler.

Kapıyı kapatıp duvarı cilalamaya başladılar. Gök gibi tertemiz, saf ve berrak bir hale getirdiler.

İki yüz çeşit renge boyanmaktansa renksizlik daha iyi. Renk bulut gibidir. Renksizlikse ay.

Bulutta parlaklık ve ziya görürsen bil ki yıldızdan aydan ve güneştendir.

Çinli ressamlar işlerini bitirdiler. Hepsi de yaptıkları resimlerin güzelliğine sevinmekteydiler.

Padişah kapıdan içeri girip odadaki resimleri gördü̈. Hepsi akıldan, idrakten dışarı, fevkalade güzel şeylerdi.

Ondan sonra Rum ressamlarının odasına gitti. Bir Rum ressamı, karşı odayı görmeye mâni olan perdeyi kaldırdı.

Öbür odada Çin ressamlarının yapmış̧ oldukları resimlerle nakışlar, bu odanın cilalanmış̧ duvarına vurdu.

Orada ne varsa burada daha iyi göründü̈; resimlerin aksi, âdeta göz alıyordu.

Oğul, Rum ressamları Sufilerdir. Onların; ezberlenecek dersleri kitapları yoktur.

Ama gönüllerini adamakıllı cilalamışlar, istekten, hırstan, hasislikten ve kinlerden arınmışlardır.

O aynanın saflığı, berraklığı gönlün vasfıdır. Gönle, hadsiz, hesapsız suretler aksedebilir.

…

Gönüllerini cilalamış olanlar; renkten, kokudan kurtulmuşlardır. Her nefeste zahmetsizce bir güzellik görürler.

Mesnevi – Mevlana

Cilt I – 3467-3485; 3492; Sayfa 138 – Doğan Kitap

Çeviri: Veled Çelebi

Bunun bir önemi yok. Onun için hissettiklerin senin. Bu aşk sana ait, seni bağlar. Reddetse bile bunu yıkamaz. Sadece bundan faydalanamamış olur. Ne verirsen Momo, o senin olur. Sakladığın ise sonsuza dek kaybolur.

Pek çok sutra’da (deyişte) Buddha, Nirvana’nın yani acıdan ziyade fikirlerimizi ve kavramları tamamen ortadan kaldırmaktan aldığımız neşenin Üç Dharma Mührü’nden biri olduğunu öğretmiştir.

The Heart of the Buddha’s Teaching: Transforming Suffering into Peace, Joy, and Liberation (Kindle Edition)

Thich Nhat Hanh

Loc: 396

Nirvana yok olmaktır. Her şeyden önce, tüm görüşler ve kavramlardan kurtulmaktır. Şeyler hakkındaki görüşlerimiz, onlara gerçek anlamda dokunmaktan alıkoyar bizi.

Bir güle gerçekten de dokunmak istiyorsan tüm düşüncelerimizi yok etmeliyiz.

The Heart of the Buddha’s Teaching: Transforming Suffering into Peace, Joy, and Liberation (Kindle Edition)

Thich Nhat Hanh

Loc: 1937

Doğada, her şeyin temeli sayılabilecek bir terim vardır. Bu terim nirvana’dır. O da yok olmak demektir.

Nirvana tüm kavramlardan ve kavramların neden olduğu acıdan kopmaktır. Doğum düşüncesi ve ölüm düşüncesi sana oldukça acı çektirir. Biz, olmamayı oldukça korkutucu bir kavram olarak görürüz. O zaman lütfen bu kavramdan da kurtul.

 You Are Here: Discovering the Magic of the Present Moment (Kindle Edition)

Thich Nhat Hanh, Melvin McLeod, Sherab Chodzin Kohn

Sayfa 111

Tek bir elektron hareket ederken, o anda boşluktaki başka bir noktada bir pozitron-elektron çifti yoktan var oluyor. Ve sonra bu pozitron ilk elektronla çarpışıyor ve ikisi birlikte yok oluyor. Sonunda atomda, hareket eden tek bir elektron kalıyor.

A Universe From Nothing – Lawrence Krauss

Atria Books, Ocak 2012, Kindle Edition

Sf: 64

Öncül bir maddenin spontane bir şekilde boşlukta öylece ortaya çıkması ve bir şeyin yoktan var olması kesinlikle mantıksız görünüyor. Ama kuantum mekaniğinin ve yerçekiminin dinamiklerine izin verdiğimizde, bu genel kanının çok da doğru olmadığını görüyoruz.

A Universe From Nothing – Lawrence Krauss

Atria Books, Ocak 2012, Kindle Edition

Sf: 151

Kuantum yerçekiminde, evrenler spontane bir şekilde yokluktan oluşuyor ve hep oluşacaklar.

A Universe From Nothing – Lawrence Krauss

Atria Books, Ocak 2012, Kindle Edition

Sf: 64

HİÇLİK ŞİİRİ

Hiç olursam

Zihnim boşalır

Tüm düşüncelerim aradan çıkar

Ayna gibi olurum

Ayna gibi olursam

Ne geçmişle

Ne de gelecekle işim olur

Bir şeyleri kovalamam

Sadece olana cevap veririm

Hiç olursam

İlahi tarafımı keşfederim

Ve gerçek doğam ortaya çıkar

Bu doğayla enerjimi doğru kullanırım

Ve her işim, bir sanat eserine dönüşür.

Hiç olursam,

Bana dayatılan tüm kavramlar

Anlamını yitirir.

Her şeyi, başkalarının ona yakıştırdığı sıfatlarla değil

Olduğu gibi görürüm.

Hiç olursam,

İsteklerim ve arzularım yok olur.

Gönlüm cilalanır

Ve oraya sadece güzellik akseder.

Hiç olursam,

Her şeyimi vermiş olurum.

Verdiğim her şey de benim olur.

Her şey olurum.

Hiç olursam, var olurum.

Ben ancak ve ancak

Yok olarak, var olabilirim.

Yoksam, varım.

“Bizler birlikte yaşıyoruz, birbirimizi etkiliyor ve tepki gösteriyoruz; ama her zaman ve her koşulda kendi başımızayız. Şehitler savaş alanına el ele girerler, tek başlarına çarmıha gerilirler. Birbirlerine sarılmış aşıklar bireysel coşkularını umutsuzca tek bir yüce benlik halinde kaynaştırmaya çalışırlar, ama boşunadır.

Doğası gereği her vücut bulmuş ruh, tek başına acı çekmeye ve zevk almaya mahkumdur. Duyular, duygular, iç görüler, hayaller… Bütün bunlar özeldir; sembollere ve ikincil ellerin aracılığı olmadan iletilemez. Deneyimler hakkında bilgi alışverişinde bulunabiliriz ya da bilgi toplayabiliriz, ama deneyimlerin kendilerini değil. Aileden ulusa her insan grubu ada-evren teşkil eder.”

Algı Kapıları – Aldous Huxley

Sayfa 10; İmge Kitabevi (10. Baskı)

Çeviri: Mehmet Fehmi İmre

“Bir insan, acı çekmek kendisinin kaderi olduğunu anladığında, acısını tek ve eşsiz bir görev olarak kabul etmek zorunda. Acı çekme sürecinde bile kişi, evrende kendisinin eşsiz ve yalnız olduğu gerçeğini kabul etmek zorunda. Kimse onun acısını dindiremez ya da kimse onun yerine o acıyı çekemez. Kişinin bu benzersiz fırsatı, yükünü nasıl taşıyacağında yatıyor.”

Man’s Search for Meaning – Viktor E. Frankl

Sayfa 77, Beacon Press; 1st edition (June 1, 2006)

“İnsan yaşamının bu kadar öfkelendiren ve sinir bozucu olmasının sebebi ölüm, acı, korku ya da açlık gibi gerçeklerin olması değil.

Çılgınca olan şey bu gerçekler olduğunda bizim daireler çizerek, dönerek, inleyerek, “ben”i bu deneyimden çıkarmaya çalışmamız.

Biz aynen bir amipmişiz gibi, ikiye bölünerek kendimizi hayattan koruyacağımızı sanıyoruz.

Akıl sağlığı, sağlamlık ve iç bütünlük, bölünmemiş olduğumuzun farkına varmamızda yatıyor. “Ben” ve “benim şu anki deneyimim” bir bütün. Orada ayrı bir “ben” ya da bir zihin durumu yok.”

Alan Watts – Wisdom of Insecurity

Sayfa: 86, Random House Books, Kindle Edition, 2011

“… fanilik aynı zamanda ebedi hayattır, daimi bir yok oluş, aynı zamanda saf varoluştur, bir anlar demetidir, içlerinde, dile getirilemeyen, ancak bilinen bir paradoks nedeniyle bütün varoluşun ilahi kaynağının görülmesi gereken eşsiz parçacıklar toplamıdır.”

Algı Kapıları – Sayfa 14, 15

“… zamana karşı daha da bütünlüklü bir kayıtsızlık söz konusuydu. ‘Yeterince var gibi görünüyor.’ Araştırmacı zaman hakkında ne hissettiğimi sorduğunda bütün söyleyebileceğim buydu.

Yeterince var ama tam olarak ne kadar olduğu bütünüyle önemsizdi. Elbette saatime bakabilirdim, ama biliyordum ki saatim başka bir evrendeydi. Gerçekte ise içimde belirsiz bir süre duyumsadığım hissi vardı, hala da duyumsuyorum, ya da mütemadiyen değişen tek bir vahiyden oluşan sürekli bir şimdiyi de duyumsuyorum.”

Algı Kapıları – Sayfa 17

“…Uzun zaman önce ölmüş eski bir arkadaşımın deli karısı hakkında söylediklerini anımsıyorum. Hastalığın başlangıç dönemlerinde, hastanın henüz zaman zaman bilincine dönebildiği günlerde, bir gün arkadaşım hastaneye ziyaretine gidip onunla çocuklar hakkında konuşmak istemiş. Karısı bir süre dinlemiş, sonra adamın sözünü kesmiş. Ve ona, gerçekten önemli olan tek şeyin, burada ve şimdi olan biten olmasına, kollarını her oynatışında kahverengi yünlü ceketinin havada çizdiği şekillerin anlatılamaz güzelliğine rağmen, onun nasıl olup da orada bulunmayan bir çift çocuk için vaktini ziyan etmeyi düşünebildiğini sormuş.”

Algı Kapıları – Sayfa 46

Şan-şöhreti isteme.

Plan yapma.

Bir şeyler yapmaya çalışma.

Bilgide ustalaşmaya çalışma.

Olana tutun ama bir şey olmak için tutunma.

Cennetten gelen her şeye açık ol ama onlara tutunma.

Sadece boş ol.

Mükemmel insanın aklı (kalbi) ayna gibidir.

Bir şeylerin sonrasını kovalamaz.

Bir şeyleri aramaz.

Bilgiyi aramaz, sadece cevap verir.

Sonuçta da her şeyin üstesinden gelir ve hiçbir şey ona zarar vermez.

The Book of Chuang-Tzu

Loc: 1423 (Kindle Edition)

Penguin Classics; Martin Palmer (Çeviri, Giriş), Elizabeth Breuilly (Çeviri)

Star Wars Bölüm I’de Obi-Wan ile Qui-Gon arasında şöyle bir diyalog geçiyordu:

Qui-Gon: Endişelerini merkezine koyma Obi-Wan. Tüm dikkatini ait oldukları yere, bu ana ve buraya ver.

Kenobi: Ama Usta Yoda geleceğin farkında olmam gerektiğini söyledi.

Qui-Gon: Ama karşılığında şu anı vererek değil. Yaşayan gücün farkında ol, genç Padawan.

Taoizm’in en eski metinlerinden Tao Te Ching’in 9. bölümünde şimdi burada olmaktan bahsediliyor:

Önündeki işle meşgul ol,

Yaptığın işlerde benliğini bir kenara it.

Evrenle buluşmanın yolu işte budur;

Tao’ya ulaşmanın yolu budur.

Notos Yayınevi

Çeviri: Tahsin Ünal

Tao Te Ching’in 14. bölümünde ebedi Tao’nun sırrı verilir:

Bütün başlangıçların ötesinde olan O’nu bilirsen

Burada ve şimdi olan her şeyi bilirsin.

Şu andaki her şeyi bilirsen

Ebedi Tao’yu bilirsin.

Alan Watts ise The Way of Zen kitabında “sonsuz şimdi”yi bir tür uyanış olarak görüyor:

“Amaçsız, kendine yeten bir “sonsuz şimdi” yaşamı uyanıştır. Aklında bir sonuç olduğu halde uygulamalara girişmek, bir gözün uygulamada diğer gözün de sonda olması demektir. Bu da samimiyet ve konsantrasyon yokluğu demek olacaktır.”

Alan Watts – The Way of Zen

Alan Watts’ın The Way of Zen kitabında geçen Ch’ing-Yuan’ın ünlü bir sözünde şöyle deniyor:

Otuz yıl sürecek Zen çalışmama başlamadan önce

Dağları dağ, suları su olarak görürdüm.

Daha derin bir bilgi seviyesine ulaşınca

Öyle bir noktaya geldim ki

Artık ne dağları dağ

Ne de denizleri deniz olarak görebiliyordum.

Fakat şimdi işin temeline ulaşmış

Ve huzurlu bir durumdayım

Bir kere daha dağları dağ

Denizleri Deniz olarak görmeye başladım.

Salinger’in Zen bakış açısının en yoğun hissedildiği öyküsü Teddy’de sınırlı boyutların dışına çıkmaktan ve “şeyleri oldukları gibi görmekten” bahsediliyor:

TEDDY: (Nicholsan’ın kolunu işaret eder) Buna ne dersiniz?

NICHOLSAN: Ne demek yani? Kolum işte. Bir kol alt tarafı.

TEDDY: Öyle olduğunu nereden biliyorsunuz? Ona kol denildiğini biliyorsunuz, ama onun kol olduğunu nereden bilebilirsiniz? Elinizde herhangi bir kanıt var mı?

NICHOLSAN: Bir kol işte, Tanrı aşkına, bir kol da ondan. Bir kere diğer nesnelerden ayırt edilebilmesi için öyle adlandırılmış sadece.

TEDDY: Bakın işte mantıklı oluyorsunuz. Bana alışılmış, akıllı uslu bir yanıt verdiniz. Size yardım etmeye çalışıyordum. Bana canım istediği zaman, sınırlı boyutların dışına nasıl çıkabildiğimi sormuştunuz ya. Bunu yaparken tabii ki mantık kullanmıyorum. Kendimizi kurtarmamız gereken ilk şey mantıktır.

TEDDY: Adem’in cennette yediği o elmayı bilirsiniz, Kutsal Kitap’ta geçer. O elmada ne vardı biliyor musunuz? Mantık. Mantık ve akıl işleri. Elmanın içindekiler sadece bunlardı. İşte -diyeceğim şu ki- her şeyi olduğu gibi, gerçekten görmek istiyorsanız, aklı-mantığı kusup çıkaracaksınız içinizden.

Huxley ise deneyimini şöyle anlatıyordu:

Çiçeklere bakmaya devam ettim ve onların canlı ışıklarında soluk almanın niteliksel karşılığını bulur gibi oldum; ama başlangıç noktasına dönüşleri olmayan bir soluk alma, sürekli çelişkileri olmayan, ama sadece güzellikten üstün güzelliğe, derinden daha derin anlama tekrar tekrar akışları olan bir soluk alma. Zarafet ve değişim gibi sözcükler geldi aklıma ve elbette bu da, bu çiçeklerin ifade ettiklerinden biriydi. Gözlerim gülden karanfile ve o tüylü akkorluktan irisi oluşturan duygu dolu morun pürüzsüz tomarına geçti. Mutluluk veren görüntü, “Sat Chit Ananda” “olmak-farkındalık-mutluluk” ilk kez bu muazzam hecelerin ne anlama geldiğini, sadece sözcük düzeyinde, küçük ipuçlarından veya belli bir mesafeden değil, tersine kesin olarak ve bütünüyle anladım.

Sonra Suzuki’nin denemelerinden birinde okuduğum bir bölümü anımsadım. “Buda’nın Dharma Gövdesi nedir? (Buda’nın Dharma Gövdesi Zihin, Öylelik, Boşluk, Tanrı demenin bir başka şeklidir.) Bu soru bir Zen manastırında samimi ve şaşkın bir çırak tarafından sorulmaktadır. Marx kardeşlerden birinin uygunsuz ve hazırcevap ifadesiyle usta şöyle der: “Bahçenin sonundaki çalı”. – “Ya bu gerçeği fark eden adam…” diye kurcalar çırak kararsızca, “onun ne olduğunu sorabilir miyim?” Groucho çırağın omuzlarına asasıyla bir kez vurur ve yanıt verir: “Altın yeleli aslan”.

Bu bölümü okuduğumda, benim için sadece boşluğa gebe belirsiz bir parçaydı. Şimdi hepsi gün gibi aşikar, Euclid gibi dolaysız ve belirgindi. Doğal olarak Buda’nın Dharma Gövdesi bahçenin solundaki çalıydı aynı zamanda ve en az onun kadar doğal olarak şu çiçeklerdi. Benim (ya da daha doğrusu benim boğucu sarılışımdan bir an için kurtulmuş o kutsal ben olmayan olarak) baktığım her şeydi.

Algı Kapıları – Sayfa 15,16

“… İnsanın incelemesi gereken türden şeyler bunlar. Gösterişsiz, sadece kendileri olmaktan memnun, öylelikleri içinde kendine yeten, bir rol oynamayan, kendi yollarında ilerlemek için delicesine çabalamayan, dharma-gövde’den çözülmüş, Şeytan gibi Tanrı’nın inayetine karşı duran şeyler.”

Algı Kapıları – Sayfa 31, 32

“İşte insan böyle görmeli: Pantolonuma, raflardaki parlak kitaplara, Van Gogh’un iskemlesinden çok daha fazlası olan iskemlenin bacaklarına baktıkça böyle söylüyordum: İşte insan böyle görmeli, şeyleri gerçekten oldukları gibi. Fakat burada bazı çekinceler vardı. Çünkü insan eğer hep böyle görürse, başka hiçbir şey yapmak istemezdi. Sadece bakmak, sadece çiçeğin, kitabın, iskemlenin, pantolonun ilahi benlik-olmayan’ı olmak isterdi.”

Algı Kapıları – Sayfa 29

… Fakat söz dar, mana ise pek geniş.

Söz manaya daima kifayetsiz. Onun için Peygamber “Tanrı’yı bilenin dili tutulur” dedi.

Söz, hesapta usturlaba benzer. Usturlap göğü, güneşi ne kadar bilebilir ki?

Hele bu gök olursa… Bu öyle bir gök ki gökyüzü, buna nispetle bir katre. Bu güneş, o güneşe nispetle bir zerre.

Mesnevi – II. Cilt

3012-3015; Sayfa: 245

Doğan Kitap; Çeviren: Veled Çelebi

Keşke varlığın bir dili olsaydı da varlardan perdeyi kaldırsa, hakikati anlatsaydı!

Ey varlık nefesi, ona ait ne söylersen bil ki onun üstüne bir perde daha örttün.

Mesnevi – III. Cilt

4725, 4726; Sayfa: 406

Doğan Kitap; Çeviren: Veled Çelebi

Huxley ise kitabında dili şöyle anlatıyor:

“Dil ve diğer sembol sistemlerinden asla vazgeçemeyiz; çünkü sadece ve sadece onlar aracılığıyla kendimizi hayvanların üstünde bir yere, insan seviyesine çıkardık. Ama bu sistemlerin yararlanıcıları olduğumuz kadar, kolaylıkla kurbanları da olabiliriz. Sözcükleri etkin bir biçimde kullanmayı öğrenmeliyiz; ama aynı zamanda dünyaya, her verili gerçeği bir genel etiket veya açıklayıcı soyutlamanın bildik benzerliği içine sokarak bozan yarı donuk kavramlar aracılığıyla değil de, doğrudan bakabilme yeteneğimizi korumalı ve mümkün olduğunca güçlendirmeliyiz.”

Algı Kapıları – Sayfa 63

Huxley, dilin bu etkisinden meskalin sayesinde zihnin öteki bölgesine geçerek kurtuluyor.

“Zihnin öteki bölgesinde aşağı yukarı tamamen dilden kurtuluyor ve kavramsal düşünce sisteminin dışına çıkıyoruz. Sonuçta görsel nesneleri algılayışımız şimdiye kadar asla sözlerle giydirilmemiş, cansız soyutlamalarla sarmalanmamış deneyimlerin bütün tazeliğine ve çıplak yoğunluğuna sahip oluyor. Renkleri (mevcudiyetini damgalayan şeyler), aslında tamamen doğal olduğu için bize doğaüstü gibi gözüken bir parlaklıkla parlıyor –tamamen doğal çünkü ne dil tarafından ne de genelde mevcut dünyayı kendi zavallı insan görüntümüzle yeniden yarattığımız bilimsel, felsefi ve faydacı kavramlar tarafından zihinselleştirilmemişlerdir.”

Algı Kapıları – Sayfa 76, 77

Arrival filminde de dile değiniliyordu.

IAN: Biliyorsun okumalar yapıyordum şu fikir hakkında…

Yabancı bir dilin içine dalıp onda kendini kaybedersen beynindeki hücrelerin birbirine bağlanış şekli değişiyor. Beynini yeniden programlamış gibi oluyorsun.

LOUISE: Sapir-Whorf hipotezi bu.

Bu teoriye göre konuştuğun dil nasıl düşündüğünü ve her şeyi nasıl gördüğünü değiştiriyor.

Arrival’da uzaylılar insanlığa yardım ediyor ve onların algı kapılarını açıyordu. Uzaylılar yani meskalin, öğrettikleri dil sayesinde zamanın doğrusal olmadığını anlatıyordu.

Dr. Louise Banks: Silah onların dili. Hepimize verdiler bunu. Bunun ne anlama geldiğini anlayabiliyor musun?

Colonel Weber: Yani eğer hayatta kalabilirsek heptatod dilini öğrenebiliriz.

Dr. Louise Banks: Eğer öğrenirse, gerçekten öğrenirsen, zamanı sen de onlar gibi algılayacaksın. Yani neler olabileceğini görebileceksin. Zaman onlar için farklı. Doğrusal değil.

Arrival – Denis Villenueu

Tao Te Ching’in 1. bölümünde bu birlikten bahsedilir:

Tao ve harici alem farklıymış gibi görünseler de,

Gerçekte bir ve aynıdırlar;

Tek fark bizim onları nasıl tanımladığımızdadır.

Bu birlik o denli derin, o denli gizemlidir;

O denli derin, o denli yücedir!

O gerçeğin ötesinde hakikat,

Bütün bilinmezlere uzanan yol

Ve her şeyin özüne açılan kapıdır.

Gündüz gibi şulelenip parlamayı diliyorsan geceye benzeyen varlığını yak!

Varlığını o varlığı meydana getirenin varlığında bakırı kimya içinde eritir, yok eder gibi erit, yok et (de altın ol).

Sıkı sıkıya bene yapışmışsın (yokluğa ve birliğe ulaşmışsın). Bütün bozuk düzen işler, bütün bu perişanlıklar, ikilikten meydana çıkıyor.

Mesnevi – Cilt I

3010-3013; Sayfa: 126

Doğan Kitap; Çeviren: Veled Çelebi

Huxley ise şöyle anlatıyor:

“Tekrar çiçeklere bakarken neredeysem oraya dönmüştüm; her şeyin iç ışığıyla parladığı ve sonsuz bir önemde olduğu bir dünyaya dönüştü bu. O iskemlenin bacakları örneğin –yuvarlaklıkları ne kadar mucizevi, cilalanmış pürüzsüzlükleri ne kadar doğa üstüydü. O bambu bacaklara sadece bakarak değil, ama gerçekte onlara olarak birçok dakika geçirdim –yoksa birçok asır mı?- ya da daha çok kendimi onların içinde bularak; veya yine daha açık ifade etmek gerekirse –çünkü bu durumda “onlar” da yoktu- sandalyeyi oluşturan benlik-olmayanın içinde kendi benlik olmayanım olarak.”

Algı Kapıları – Sayfa 18

Huxley birliği, cinsel kucaklaşmayla pekiştiriyor.

“Cinsel kucaklaşma sırasında kişilik yok olur, birey kendisi olmaktan çıkar ve kişilikten uzak o muazzam evrenin bir parçası haline gelir.”

Algı Kapıları – Sayfa 105

Zen ustası Seung Sahn ise cinsel kucaklaşma örneğini bir adım öteye taşıyor.

“Tamam. Bir erkek ve kadını sex yaparken bir düşünün. Akıllarını kaybetmiş bir halde oldukça mutludurlar bu durumdan. Birden odaya elinde silah olan bir hırsız dalsın ve “Tüm paranızı verin” desin. Onların tüm o mutlulukları kaybolur ve çok korkarlar. ‘Lütfen bana yardım edin, lütfen yardım edin’. İşte bu küçük akıldır. Dışarıdaki şartların değişmesiyle o da sürekli değişir.

Şimdi diğer bir örneğe geçelim. Bu durumda adamımız mantrasına odaklanmış olsun. İşte bu tek akıldır. Aklı neredeyse hiç hareket etmemektedir. Ne içerisi ne de dışarısı var. Sadece boşluk. Yine hırsız girsin ve “Tüm paranızı verin” desin. Ama bu durumda adamımız korkmaz. Sadece “Om mani padme hum, Om mani padme hum (mücevher lotus çiçeğinin içinde)” vardır. Hırsız “Parayı ver yoksa öldürürüm der” ama adamın umrunda olmaz. Çünkü zaten ne ölüm ne de yaşam vardır. Yani adam hiç korkmaz.

Sıradaki “berrak akıl”. Bu adam her zaman Bodhisattva zihnindedir. Hırsız gelir ve “Tüm paranı bana ver” der. Adam da “Ne kadar istiyorsun?” der. Hırsız “Her şeyi ver” der. Adam da “Tamam” der ve her şeyini hırsıza verir. Korkmaz ama aklı adam için üzüntü duyar. “Neden bunu yapıyorsun? Şimdi keyfin yerinde ama ilerde acı çekeceksin” diye düşünür. Hırsız adama bakar ve onun korkmadığını görür ve yüzündeki şefkati fark eder. Bu yüzden hırsızın kafası karışır. Bu adam hırsıza parasını vermiş ve ona doğru yolu öğretmiştir.”

Dropping Ashes on the Buddha – Seung Sahn

Loc: 2645 Grove Press; (December 1, 2007); Kindle Edition

Onlar ki, inanmışlar ve Allah’ı anmakla kalpleri huzur ve doyum bulmuştur; çünkü bilin ki, kalpler gerçekten de ancak Allah’ı anarak huzura erişir.

Ra’d Suresi – 28. Ayet

Muhammed Esed – Kur’an Tefsiri

Salinger’ın Franny öyküsünde Franny şöyle der:

“Eğer o duayı üst üste söylersen -başlangıçta sadece dudaklarınla söylemelisin- sonunda ne oluyor, dua kendi kendine işler hale geliyor. Bir süre sonra bir şey oluyor. Ne oluyor bilmiyorum ama, bir şey oluyor işte, ve sözcükler kişinin kalp atışlarıyla eş zamanlı hale geliyor. Ondan sonra da sen fiilen durmadan dua ediyorsun. Bunun da senin bakış açın üzerinde muazzam mistik bir etkisi oluyor. Yani bütün amaç bu aşağı yukarı. Yani tüm bakışını arındırmak ve olup biten her şey hakkında kesinlikle yeni bir kavrayışa kavuşmak için yapıyorsun bunu.”

Huxley ise kitabında mantra mantığından bahsediyor. Mantranın mantığını bilimsel açıdan açıklıyor.

“Yedi birim oksijen ve üç birim karbondioksitin meydana getirdiği bileşim, bunu içlerine çekenlerde Meduna tarafından ayrıntılı olarak anlatılan belli fiziksel ve psikolojik değişimler ortaya çıkarmaktadır.

…

Nefesin uzun süre tutulması akciğerlerde ve kanda karbondioksitin fazlaya yoğunlaşmasına yol açar; karbondioksit yoğunluğunun artması da beynin indirgeme filtresi olarak etkinliğini azaltır ve hayali veya mistik deneyimlerin bilince girmesine izin verir.

Uzun süreli ve kesintisiz yapılan bağırma ya da şarkı söyleme de buna benzer, ancak daha belirgin sonuçlar ortaya çıkarabilir. Yüksek eğitimli olmadıkları takdirde şarkıcılar aldıklarından daha fazla nefes verme eğilimindedirler. Sonuç olarak akciğer havasındaki ve kandaki karbondioksit yoğunlaşması artar ve beyin indirgeme filtresinin etkinliği azaldığı için hayal deneyimi mümkün hale gelir. Bu da büyü ve dindeki o sonsuz boş tekrarların nedenini açıklar.

Algı Kapıları – Sayfa 116

“Şimdi o uzak bölgenin insani veya insanüstü sakinlerine gelelim. Blake onlara “melekler” demişti. Ve gerçekte, hiç kuşkusuz onlar aynı zamanda, her dinin teolojisinde insan ile berrak ışık arasında aracılık eden varlıkların psişik ilksel görüntüleridir de. Bu insanüstü kişilikler, görsel deneyimleriyle birlikte hiçbir zaman “hiçbir şey yapmazlar”. (Cennetteki kutsal kişilikler de aynı şekilde pek bir şey yapmazlar.) Sadece “var olmak” onlara yeter.

Algı Kapıları – Sayfa 98

Astrofizikçi Neil deGrasse Tyson “hayattaki en şaşırtıcı gerçek” sorusuna cevap verdiği röportajda şöyle diyordu:

“Yani geceleri yukarı gökyüzüne baktığımda ve biliyorum ki biz bu evrenin bir parçasıyız, bu evrendeyiz ama bunlardan çok daha önemli bir gerçek daha var: Evren bizim içimizde.

Bu gerçekle yola çıktığımda evet biliyorum, birçok insan evren karşısında kendisini küçücük görüyorlar ama ben kendimi evrende büyük hissediyorum. Çünkü benim atomlarım o yıldızlardan geliyor.

Bir çeşit bağ var aramızda. Hayatta da istediğiniz bu değil midir? Bağlanmak istersiniz, önemli olduğunuzu hissetmek istersiniz, çevrenizde gerçekleşen olaylara katkı yaptığınızı görmek istersiniz.

İşte sadece yaşayarak, hayatta olarak tam da bunu yapıyoruz.”

Alan Watts da aslında benzer şeyi söylüyordu:

“Yapabileceğin hiçbir şey olmadığını bilmek başlangıçtır. Ders 1: Vazgeçiyorum.

Şimdi ne olacak? Kendini farklı ve pek tanıdık olmayan bir ruh haline bulacaksın. Sadece izleyerek… Herhangi bir şey elde etmeye çalışmayarak. Ummayarak. Aramayarak. Rahatlamaya çalışmayarak. Sadece izleyerek, amaçsızca…”

Become What You Are – Alan Watts

Alan Watts The Way of Zen kitabında Dharmadhatu öğretisini özetleyerek son sözü söylüyor:

Evrenin gerçek uyumu ancak her bir şey-olayın özgür ve spontan olarak müdahalesiz bir şekilde kendisi olmasına olanak sağlandığı zaman gerçekleştirilebilecektir.

Alan Watts – Zen Yolu

Sayfa 99

Neyse işte, şu anı seviyorum. Şu anı, seninle oturup çene çalmayı…

Bu çok gerçek bir şey! Kesinlikle öyle. Neden olmasın ki? İnsanlar hiçbir zaman bir şeyin gerçek bir şey olduğunu anlamıyorlar.

Bölüm 22 Sf. 163-164

Çavdar Tarlasında Çocuklar (YKY – Çeviri: Coşkun Yerli – Eylül 2002)

Sizin dünyada insanlar, bir bahçede beş bin gül yetiştiriyorlar; yine de aradıklarını bulamıyorlar. Oysa aradıkları tek bir gülde, bir damla suda bulunabilir. Ama gözler kördür, insan ancak yüreğiyle baktığı zaman görebilir.

Küçük Prens – Bölüm XXV Sf. 92-93

Bir gün onu (Küçük Prens’i) unutursam gözleri sayılardan başka bir şey görmeyen büyüklere dönerim.

Pilot

Küçük Prens – Bölüm IV Sf. 23